Blijft oorlog aan vluchtelingen kleven? "Je vlucht weg en laat je familie en vrienden achter"

Oorlog en op de vlucht slaan voor die oorlog heeft een enorme psychologische impact op een persoon, vandaar dat psychologische problemen zoals depressie, angst en posttraumatische stressstoornis veel vaker voorkomen bij vluchtelingen dan bij andere mensen. Maar liefst 40 procent van de mensen die wereldwijd op de vlucht zijn, lijdt aan een posttraumatische stressstoornis en dat aantal loopt op tot 90 procent als het over kinderen op de vlucht gaat.

Het trauma komt vooral bovendrijven nadat mensen veilig zijn en onderdak gevonden hebben, dan is er meer ruimte om stil te staan en te reflecteren over wat men meegemaakt heeft. Mariyam Safi vluchtte op haar dertiende naar ons land vanuit Afghanistan en kampte destijds met dezelfde gevoelens: “Toen ik naar België kwam en hier een normaal leven had, besefte ik hoe erg mijn leven daar was.”

Dat fenomeen onderschrijft ook Michelle Warriner, psychotherapeut bij Solentra, een spin-off van UZ Brussel die psychologische steun biedt aan vluchtelingen in heel Vlaanderen. “Er is een soort van normalisatie van geweld, je kent geen andere wereld dan die van stress en overleven. Wanneer je daar uitstapt, realiseer je je vaak pas hoe je leven er eigenlijk uitzag.”

Daarnaast kampen veel vluchtelingen ook met schuldgevoelens vanaf het moment ze in veiligheid zijn. “Je vlucht weg en laat je familie en vrienden achter”, getuigt Safi. “Als kind begrijp je niet waarom jij wel een beter leven verdient en zij niet. Je denkt soms: misschien moest ik blijven en hen helpen.” 

Een warm nest, voldoende ondersteuning op school en focus op routine: dat zijn volgens Warriner de basisvoorwaarden om een normaal leven op te bouwen. “Maar soms heb je gezinnen die enorm getraumatiseerd zijn, een cultuurschok ondergaan en hun kinderen volledig afsluiten van de buitenwereld”, verklaart Warriner. “Dan blijft het trauma zich manifesteren en kunnen de kinderen ook niet tot ontwikkeling komen. Dan krijg je een heel ander verhaal.”

“Het opgelopen trauma zou dan kunnen leiden tot grotere problemen die de integratie verder kunnen bemoeilijken. Vooral jongens die geen vangnet hebben, lopen dan het risico gedragsproblemen te ontwikkelen.”

Toch moeten we volgens Warriner ook focussen op de veerkracht van vluchtelingen. “Mensen die zijn gevlucht hebben vaak het idee dat ze het anders willen doen en hun dankbaarheid voor het land waar ze terechtkomen willen omzetten door iets terug te doen. Je kan niet meer zijn wie je zou zijn geworden als er geen oorlog was geweest. Maar je kan wel nog een andere versie van jezelf worden die zelfs beter kan zijn.”

“Mijn vader was al enkele jaren in België toen ik hier aankwam” , getuigt Safi. “Ik kwam in een veilige ruimte terecht en kon meteen naar school gaan. Sommige jongeren hebben dat geluk niet en komen in een onveilige omgeving terecht zonder ondersteuning.”

Safi is volgens Warriner een goed voorbeeld van een positief vluchtelingenverhaal en van zogenaamde ‘traumatische groei’. “Soms kan je sterker uit een trauma komen, zoals Mariyam dat deed. Ze studeerde hard en kon advocaat worden.”