President Zelenski dringt tijdens politieke top in Moldavië aan op NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne: "Dringend tijd voor uitnodiging" 

Hoog bezoek vandaag in Moldavië, want de leiders van 47 Europese landen en verschillende Europese instellingen zijn er vandaag uitgenodigd voor de tweede vergadering van de Europese Politieke Gemeenschap. Bijna alle leiders althans, want Turkije en dwergstaat San Marino sturen hun kat.

BEKIJK - Deze landen horen bij de EPC:

Maar goed, 45 andere landen zijn dus wel vertegenwoordigd zijn in Moldavië. Volgens de officiële website van de Politieke Gemeenschap kwamen ze daar samen om politieke dialoog en samenwerking tussen de landen te bevorderen, en om de veiligheid, stabiliteit en voorspoed op het Europese continent te verbeteren. Één land ging daarbij het meest over de tongen gaan: Rusland (dat niet uitgenodigd was op de bijeenkomst).

Volgens de Oekraïense president Zelenski is het overigens "dringend tijd dat Oekraïne een duidelijke uitnodiging" ontvangt voor NAVO-lidmaatschap. "Elk Europees land dat grenst aan Rusland en dat niet uiteengetrokken wil worden, zou een volwaardig lid van de NAVO en de EU moeten zijn", zo sprak de president.

Het idee van zo'n Europese Politieke Gemeenschap komt uit het hoofd van de Franse president Emmanuel Macron. Hij liet dat vallen op 9 mei 2022 (Europadag) tijdens een speech in Straatsburg waarin hij het idee lanceerde om een “Europese Politieke Gemeenschap” op te richten. De eerste samenkomst werd enkele maanden later gehouden, in Praag. 

Wat er dan wel voornamelijk wordt gehouden, zijn rondetafelgesprekken. Zo'n 50 leiders die aan tafel aanschuiven, dat biedt heel wat mogelijkheden. Dat bleek ook in het verleden het geval. In Praag bijvoorbeeld... Daar kwamen de wereldleiders samen in 2022. Toen werden ook diepgaande gesprekken gevoerd tussen leiders en contracten gesloten tussen landen.

Zulke diepgaande gesprekken kunnen wel eens opportuniteiten bieden. Denk maar aan Servië en Kosovo, waar het in het noorden van Kosovo al een tijdje opnieuw erg onrustig is. Recent flakkerde het geweld er opnieuw op na de lokale verkiezingen die er gehouden werden.

De EPC-bijeenkomst kan een manier zijn om die geschillen bij te leggen, al zal Moldavië daarin het initiatief moeten nemen. Zo werken die bijeenkomsten nu eenmaal: het gastland (en de Europese Raad) nemen het initiatief, de andere leiders volgen. 

Ook premier Alexander De Croo (Open VLD) is met Servië en Kosovo in gesprek gegaan. "Het vermijden van zulke spanningen is een opdracht van elke dag", klinkt het bij de premier. "Ik wil daarover spreken met mijn Kosovaarse collega en luisteren wat haar perspectief is over wat er gebeurd is. En hoe we dat in de toekomst kunnen vermijden, natuurlijk."

De levering van F-16's aan Oekraïne werd ook besproken. "Vorige week heeft België beslist om deel uit te maken van die F-16-coalitie", vertelt De Croo. "Net als Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Daar hebben zich nu een aantal andere landen aan toegevoegd. Ons land wil een rol opnemen bij het vormen van Oekraïense piloten en daar hebben we redelijk lang over samengezeten. Op welke manier gaan we dat organiseren?"

Het zijn en blijven voornamelijk informele gesprekken. Er komt dus geen persmoment waarin alle verwezenlijkingen aan de wereld medegedeeld worden. Toch blijft de bijeenkomst van de EPC ook een belangrijk symbolisch signaal. "Alle leiders staan hier bij manier van spreken hand in hand", zo klinkt het bij medewerkers. "We willen op dit platform zo inclusief mogelijk zijn."

De locatie van de tweede vergadering is niet toevallig gekozen. Moldavië heeft dan een speciale relatie met zowel de Europese Unie als met Rusland. Historisch gezien heeft het land een sterke band met beide, maar sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is de Russisch-Moldavische relatie erg verslechterd. Zeker nu het Moldavische parlement er een pro-Europese regering heeft aangesteld.

En dan is er nog Transnistrië, een smalle strook land die zich afscheurde van Moldavië, maar internationaal gezien nog steeds erkend wordt als een onderdeel van het land. Rusland steunt die zelfverklaarde onafhankelijke republiek wél. Tijdens de oorlog van Transnistrië in 1990 leverde Rusland zelfs militaire steun aan de Transnistrische separatisten.

Door die moeilijke relatie met Rusland en de prowesterse regering, zoekt het land steeds meer toenadering tot de Europese Unie. In 2009 werd een overeenkomst ondertekend tussen Moldavië en de EU om de politieke en economische samenwerking tussen de twee te verbeteren (en impliciet om de basis te leggen voor toekomstig EU-lidmaatschap). Hoewel het land dus handelsovereenkomsten heeft met meer dan 43 andere landen, ambieert het nog steeds lidmaatschap bij de Unie. 

Al is er nog steeds veel werk aan de winkel... Moldavië heeft af te rekenen gehad met politieke verdeeldheid en corruptie. Dat bemoeilijkt de hervormingsinspanningen. De stabiliteit in het land lijdt ook onder het conflict in Transnistrië en maakt de integratie met de EU lastig. 

Ligt de weg naar lidmaatschap open nu de Europese Politieke Gemeenschap er samenkomt? Voorlopig niet. "De keuze om de bijeenkomst in Moldavië te houden is vooral een symbolische zet naar Rusland toe", vertellen overheidsmedewerkers aan VRT NWS. Bovendien valt het uitreiken van EU-lidmaatschap helemaal niet onder de bevoegdheid van de EPC, al kan Moldavië er wel gebruik van maken om zijn reputatie op te poetsen.