In het noorden van Kosovo vonden de afgelopen dagen weer protesten plaats. Dat komt door de lokale verkiezingen van vorige maand, waarbij Albanese Kosovaren verkozen werden in overwegend Servische gebieden. Wat betekent dat voor het conflict tussen Kosovo en Servië? "De bezorgdheid is zeer groot", zegt Balkanexpert Heleen Touquet in "De ochtend" op Radio 1. "Het kan verder escaleren."
"Grote bezorgdheid over verdere escalatie met Servië" na gewelddadige protesten in noorden van Kosovo
Laurens Dekock
Gepubliceerd:
Maandag ontstonden gewelddadige protesten in het noorden van Kosovo. In de stad Zvecan liep het volledig uit de hand. Zo'n 30 NAVO-militairen raakten gewond. Sommigen hielden er botbreuken en zelfs brandwonden aan over. Ook meer dan 50 Servische betogers raakten gewond.
De protesten ontstonden nadat de uitslagen van de lokale verkiezingen in Kosovo bekend waren geraakt. In een aantal gemeentes in het noorden van Kosovo werden die geboycot door Serviërs, die er een meerderheid vormen. Nog geen vier procent van alle inwoners was gaan stemmen, waardoor uiteindelijk Albanese Kosovaren als burgemeester verkozen raakten.
De Serviërs wilden zich niet neerleggen bij de verkiezingsuitslag en kwamen daarom maandag op straat. De protesten zijn inmiddels wat gaan liggen, maar de bezorgdheid is groot. De NAVO neemt voorzorgsmaatregelen door zo'n 700 extra NAVO-troepen te sturen, bovenop de 3.800 die er nu al zijn.
Gevolg van de nummerplatendiscussie
"Het is een serieuze escalatie", vertelt Heleen Touquet in "De ochtend". Ze is Balkanexpert bij de Universiteit Antwerpen. "Het aanvallen van militairen hebben we nog niet gezien, maar de spanning was de laatste maanden erg aan het stijgen."
In november bereikten beide landen, onder bemiddeling van de EU, een akkoord over de nummerplatendiscussie. "Sinds 2008 lopen al onderhandelingen tussen beide landen om de relaties te normaliseren", zegt Touquet. "In dat proces werd er beslist dat er uniforme nummerplaten moesten zijn voor het hele grondgebied van Kosovo, ook in het noorden."
Toen dat akkoord viel, hebben de Servische burgemeesters van die regio uit protest collectief ontslag genomen. Kosovo besloot toen om er verkiezingen te houden, maar daar waren de Serviërs het niet mee eens.
Zo komen we bij de huidige escalatie, die volgens de Kosovaarse president Vjosa Osmani vanuit Belgrado is aangestuurd. "De Amerikaanse krant The New York Times legde eerder wel al bloot dat de Servische president Aleksandar Vucic banden heeft met een groep die bestaat uit hooligans van Partisan Belgrado en mensen van de maffia", zegt Touquet. "Die mensen zouden ook betrokken geweest zijn bij het geweld dat nu plaatsvindt."
Het komt Vucic bovendien ook goed uit dat hij kan verwijzen naar Kosovo. "Zijn regime wordt geviseerd na de recente dodelijke schietpartijen in Servië. Daar is nu veel protest tegen."
Geweld in Kosovo laait opnieuw op na lokale verkiezingen: "Noorden zou kunnen afscheuren en weer bij Servië horen"
Een woelige regio
Dat het geweld uitgerekend in het noorden plaatsvindt, is niet verwonderlijk. "Sinds de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo in 2008 is dat het meest gecontesteerde gebied", zegt Touquet. "Er wonen overwegend etnische Serviërs. Vanuit het Servische regime speelt de idee dat net die regio terug bij Servië kan gaan behoren. Dat idee is onder het presidentschap van Trump opnieuw gelanceerd en dat heeft dat terug aangewakkerd."
Bovendien is er gedurende een lange periode ook geen autoriteit geweest in de regio, vertelt Touquet. "Het is er heel woelig en de maffia is er erg actief. De Kosovaren proberen daar nu de autoriteit te bestendigen en dat leidt tot heel wat conflicten."
Beide landen zijn wel nog steeds in gesprek met elkaar en gezanten van de Europese Unie. Ze willen beide ook deel uitmaken van de EU, maar daarvoor moet er eerst eensgezindheid zijn over de grenzen. "Die gesprekken gaan heel traag vooruit", zegt Touquet. "Een bijeenkomst wordt dan als een kleine overwinning aangekondigd, maar in de regio zelf zie je dat die niet altijd ondersteund wordt."
Momenteel ligt er een voorstel van de Serviërs op tafel om een vereniging van Servische gemeentes in het noorden van Kosovo op te richten. Daar is veel bezorgdheid over, zegt Touquet. "Dat ligt heel gevoelig bij de Kosovaren, omdat dat de facto de autonomie van dat gebied betekent. Daardoor denk ik dat het de komende maanden nog verder kan escaleren."
Waarover gaat dit conflict?
De demonstratie is het gevolg van een dieper liggend probleem: een discussie over etniciteit en identiteit. In 2008, tien jaar na de oorlog tussen het Servische leger en de Albanese onafhankelijkheidsstrijders van Kosovo, riep Kosovo eenzijdig de onafhankelijkheid uit van Servië. Meer dan 100 landen, onder wie ook België, erkennen die onafhankelijkheid.
In het noorden van Kosovo wonen zo'n 50.000 Servische Kosovaren die vasthouden aan hun Servische identiteit. Zij erkennen de regering in de Kosovaarse hoofdstad Pristina niet. De Serviërs beschouwen het gebied als een afvallige provincie, die ze ook vaak de "bakermat van de Servische beschaving" noemen.
De fragiele vrede in Kosovo wordt mede bewaard door twee buitenlandse missies. KFOR (Kosovo Force Pristina-Kosovo) is de vredesmacht geleid door de NAVO op basis van een VN-resolutie aangenomen na de Kosovo-oorlog in 1999. In totaal telt die 3.800 manschappen, met Italië, Hongarije, de Verenigde Staten en Turkije als belangrijkste bijdragende NAVO-lidstaten. KFOR is een militaire missie die in laatste instantie tussenkomt, zoals gisteren.
EULEX is een missie van de EU en staat vooral in voor de bescherming van de rechtsstaat. Ze telt zo'n 400 manschappen, onder wie ook veel politie. De EULEX-politie komt pas in tweede instantie tussen, na de Kosovaarse politie.
