Meer boxen, maar stillere muziek: is Belgische technologie oplossing voor geluidsoverlast op festivals?

De “immersive sound”-technologie is op en top Belgisch. Geluidstechnici Pieter Doms en Arno Voortman zijn met hun bedrijf al jaren de partner van Tomorrowland voor geluidsontwerpen en installaties. Het doel van hun Areal-project was om een betere geluidservaring op festivals te creëren, door de nuances in de muziek beter hoorbaar te maken. Gaandeweg hebben ze ontdekt dat muziek via “immersive sound” stiller afgespeeld kan worden, zonder dat iemand dat merkt. Concreet kan het drie tot vijf decibel minder luid.

Het eerste proefconcept van het algoritme dat de muziek “bewerkt” om ze nadien in 3D af te spelen, is getest op Tomorrowland 2019 en tijdens de - noodgedwongen - coronapauze in de evenementensector verder op punt gesteld. Iets waar vanuit Tomorrowland mee in is geïnvesteerd door Michiel Beers: één van de oprichters en drijvende krachten achter het dancefestival, samen met zijn broer Manu.

“Geluid wordt sinds de jaren 60 in zogenoemde “stereo” gemaakt. Dat betekent dat het signaal uit twee componenten bestaat, die je kan opsplitsen in links en rechts via geluidsboxen of beide oren van een koptelefoon. Via ons algoritme wordt muziek opgesplitst in meer dan twee lagen, die door verschillende boxen worden afgespeeld. Onze hersenen voegen die verschillende signalen sowieso samen tot het geluid dat we horen”, legt Pieter Doms van ontwikkelaar Areal uit.

“Net zoals in de beeldsector is er in de geluidswereld een tendens naar de ontwikkeling van een kwalitatieve 3D-beleving. Ons algoritme haalt meer nuances uit muziek en kan dat live tegen een snelheid van zes milliseconden. Dat maakt het perfect toepasbaar op een liveconcert. Een kleine revolutie, want de livemuzieksector draait al jaren rond stereogeluid dat stereo wordt afgespeeld."

"Maar: “immersive sound” is duurder voor een organisator en brengt extra praktische uitdagingen met zich mee. Vier geluidsboxen huren en installeren: dat kost 1,5 keer zo veel als twee boxen. Meer boxen in een zaal of tent: dat heeft dan weer gevolgen voor de constructie, veiligheid en een meer beperkte zichtbaarheid voor het publiek.”

Heeft de technologie bepaalde limieten? “In principe kan je voor “immersive sound” maximaal 12 verschillende boxen gebruiken: het stereogeluid kan je uitsplitsen naar 8 speakers, waarin je in de hoogte nog 4 lagen kan toevoegen. Theoretisch is er nog meer mogelijk, maar puur qua beleving zijn extra geluidslagen geen meerwaarde meer als je vertrekt vanuit stereogeluid."

"Op CORE Festival ontdubbelen we van 2 naar 4 speakers. Bijkomend voordeel: het geluid klinkt egaler, waardoor je beleving van muziek minder afhankelijk is van je exacte plek op een festivalterrein. Er zijn geen goede en minder goede plaatsen, wat nu op een festivalwei of in concertzaal wel het geval is.”

Als bezoeker hoor je eigenlijk bewust geen verschil tussen “gewone” festivalklank en de verbeterde “immersive sound”. “Je merkt vooral dat de techniek wordt toegepast, omdat de geluidsboxen anders zijn geïnstalleerd: niet enkel naast het podium, maar rondom het publiek en dus ook aan de zijkanten."

"Voor een ideale beleving wordt ook gewerkt met een hoogtelaag, waarbij de boxen boven het publiek hangen. Dat laatste kan natuurlijk alleen in een festivaltent, en niet in openlucht. Op die manier creëer je een geluidsbubbel rond mensen, waarbij het geluid van overal komt. Dat muziek op die manier iets stiller kan, was niet onze hoofdfocus tijdens de ontwikkelingsfase, maar blijkt een mooie troef.” 

De “immersive sound”-techniek is ontwikkeld in de marge van Tomorrowland en tot nu toe vooral toegepast op elektronische muziek, tijdens livestreams van het dancefestival, Tomorrowland Winter, de Sportpaleisconcerten van Dimitri Vegas en Like Mike, op CORE Festival en tijdens de laatste tournee van de Nederlandse dj Hardwell.

Op Tomorrowland 2023 zal het 3D-geluid op vijf podia te horen zijn, weliswaar zonder boxen in een hoogtelaag aan het plafond: aan de Freedom Stage, de CORE Stage, de Rise Stage, de Rose Garden (zie foto) en in de Atmospheretent, waar de techniek in 2019 al werd uitgetest met boxen in een 270°-opstelling richting publiek.

In principe kan deze technologie ook op andere festivals en evenementen worden gebruikt. “Het algoritme staat op punt en werkt voor elke vorm van geluid. Er is interesse van andere spelers uit de festivalsector. Het kan bij alle muziekgenres worden ingezet, maar uit onze demo’s blijkt dat dit het best werkt bij elektronische muziek. Daarbij is het effect van meer dan twee geluidskanalen het grootst. Bij pop- of rockmuziek zijn mensen het gewend om de zangstem op de voorgrond te horen en daarachter de instrumenten en drums."

Deze typisch Belgische technologie is goed op weg om de internationale audiowereld te veroveren. “Audiobedrijf Dolby heeft interesse. Er zijn ook toepassingen denkbaar in de geluidssystemen in auto’s of op conferenties. We zijn aan het bekijken hoe we de perfecte muziekstudio kunnen bouwen in een koptelefoon. De prototypes zijn er en de demo’s zijn gebeurd. Dit kan interessant zijn voor dj’s en de gamingwereld. Of we dit zelf op de markt gaan brengen, of een producent gaan zoeken, is nog toekomstmuziek.”

Opvallend detail: deze week raakte bekend dat Brussels burgemeester Philippe Close (PS) voor CORE Festival en Couleur Café eind juni een uitzondering maakt op de Brusselse geluidsnormen. Los van de lichte inperking van het geluidsniveau op de twee CORE-podia door het gebruik van “immersive sound” zou deze beslissing dus meer overlast kunnen betekenen voor de buurtbewoners van het Ossegempark.

“Dit is niet nieuw: het is gebruikelijk dat bepaalde grote evenementen – zoals festivals – tijdelijk van de geluidsnormen mogen afwijken. Dat is zo voorzien in de wet”, zegt Jordy Van Overmeire van CORE Festival. 

“Specifiek krijgen we een afwijking van artikelen 4 en 5 van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 21 november 2002, betreffende de strijd tegen het buurtlawaai. Dit wil niet zeggen dat de regels en voorwaarden voor het uitzenden van versterkt geluid voor evenementen in openlucht (26 januari 2017) niet strikt moeten gevolgd worden. Dat zijn twee verschillende zaken.”

De standaard geluidsbeperking in openlucht ligt op 95 decibel. “Grote festivals krijgen daarop altijd een uitzondering tot 102 decibel. Dat geluidsniveau is echt noodzakelijk om een kwalitatieve geluids- en festivalervaring te bieden”, zegt Van Overmeire. 

“Het decibelgehalte op CORE Festival hangt af van de omstandigheden, maar we blijven altijd onder de maximum toegelaten geluidssterkte op álle podia. We meten het geluid op verschillende punten op het festivalterrein en houden dit gedurende het hele festival in de gaten. De wetgeving rond geluid geldt trouwens niet enkel voor muziek: eventuele overlast kan ook komen van andere zaken die op het festivalterrein gebeuren, zoals de op- en afbouw, showelementen zoals vuurwerk, de levering van catering, en de toe- en uitstroom van bezoekers.”