CHECK - Neen, dit is geen video van een markt waar terreurgroep IS seksslavinnen verkoopt

Op Twitter spreekt N-VA-kamerlid Darya Safai haar afschuw uit over een video van een twintigtal seconden: "Van deze beelden word ik ziek, boos en triest. Dit is een markt waar IS seksslavinnen verkoopt. Volledig bedekt van kop tot teen met de hijab en enkel de eigenaar aan wie ze toehoren mag hen zien." 

Safai koppelt aan de video een pleidooi tegen "elke vorm van ideologische bedekking van vrouwen" en besluit: "Neem het op voor deze vrouwen in plaats van islamisering ook in Europa verder te steunen."

Op Twitter, waar Safai zo'n 75.000 volgers heeft, wordt haar tweet meer dan 5.500 keer gedeeld en meer dan een miljoen keer bekeken.

Sommige twitteraars drukken echter hun twijfel uit over de echtheid en de herkomst van de beelden. Er zijn op de achtergrond bijvoorbeeld mannen te zien met blote armen en zonder baard, wat tijdens het regime van Islamitische Staat niet toegelaten was. Klopt het wel dat we hier een "IS-seksslavenmarkt" zien? 

Op de video die Safai deelt, staat een watermerk van het Instagramprofiel "skykurdish". Daar vinden we inderdaad dezelfde beelden terug, maar niet meteen meer context.

Met Reverse Image Search stoten we op dezelfde video op verschillende TikTokprofielen, waar ze al enkele weken circuleren en soms miljoenen keren bekeken zijn.

Eén van die TikToks komt van een kunststudent uit Erbil, een Koerdische stad in het noorden van Irak. Hij schrijft erbij dat het gaat om een "art performance" van Aryan Rafiq in Erbil, met als titel "The Unheard Screams Of The Ezidkhan Angels".

Die locatie klopt  alvast. Op de beelden zijn gemetselde bogen te zien van een overdekte winkelgalerij aan de zuidoostelijke kant van het Shar-park. Dat is een plein met fonteinen aan de voet van de citadel van Erbil.

Op het Facebookprofiel van Aryan Rafiq vinden we een aankondiging van een performance op precies diezelfde locatie, op 8 maart 2023, met als titel "The Unheard Screams Of The Ezidkhan Angels".

"Ezidkhan" is de naam die gegeven wordt aan gebieden in Irak, Syrië en Turkije waar jezidi's wonen, een bevolkingsgroep die erg te lijden had onder de IS-bezetting.

In een reactie aan VRT NWS bevestigt Rafiq dat de video op internet deze activiteit in beeld brengt: "Ja, dit is mijn werk." Het gaat om een fragment, vertelt de kunstenares, van een langere performance over het lot van vrouwen die door IS als slavinnen werden ontvoerd en verkocht. In de scène speelt een acteur de rol van een IS-strijder die de sluier van vrouwen optilt "om te zien of ze knap zijn". Een video van de volledige performance zou later deze week verschijnen op haar socialemediaprofielen, zegt Rafiq nog.

Islamitische Staat maakte op grote schaal gebruik van slavernij als oorlogswapen nadat de terreurbeweging in 2014 delen van Syrië en Irak had veroverd en er een kalifaat uitriep. Het bestaan van slavenmarkten , het verhandelen van vrouwen en kinderen als "oorlogsbuit" en de seksslavernij van jezidivrouwen onder IS zijn goed gedocumenteerde fenomenen. Al in oktober 2014 verscheen daarover een eerste rapport van Human Rights Watch .

Er bestaat echter, ook vele jaren later, weinig beeldmateriaal van deze praktijken. Daarom gebeurt het wel vaker dat kunstperformances die de IS-gruwel willen aanklagen, of beelden uit fictieseries of films verspreid raken alsof het échte beelden zijn van onder het IS-regime.

In een reactie aan VRT NWS zegt Darya Safai dat ze zich het lot van de ontvoerde jezidivrouwen persoonlijk aantrekt en niet op de hoogte was van de exacte herkomst van de beelden. Haar bericht was niet bedoeld als berichtgeving, stelt ze, maar vooral om voor bewustwording te zorgen. Ze neemt zich voor om haar Twittervolgers verder in te lichten over de precieze context van de video.