In Marokko zijn de wereldberoemde oases met uitsterven bedreigd. Door de aanhoudende droogte staan grote palmbossen kaal, zijn heldere bronnen uitgedroogd en is de grond kurkdroog. De unieke natuur bracht ooit economische voorspoed naar de regio, nu trekken veel lokale inwoners er noodgedwongen weg.
Eeuwenoude Marokkaanse oases dreigen te verdwijnen door aanhoudende droogte
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Groene palmbomen in het midden van de woestijn, heldere bronnen die in de oase ontspringen, ... Voor sommige inwoners van Marokko is het niet meer dan een herinnering aan het verleden. Door de aanhoudende droogte staan eeuwenoude palmbossen er nu kaal, zijn veel bronnen uitgedroogd en is de grond er kurkdroog. "We kunnen ons geen droogte herinneren die zo erg was als deze", menen de bewoners van de oase van Alnif.
Nochtans zijn de beroemde oases, die tevens tot de grootste ter wereld behoren, hét handelsmerk van Marokko. Maar de klimaatopwarming gooit roet in het eten. De aanhoudende droogte draagt bij aan de massale sterfte van palmbomen. Het was de afgelopen eeuw de voornaamste oorzaak van de dood bij 10 miljoen dadelpalmen in Marokko.
Geen voeder voor kuddes
"Het zijn nochtans hittetolerante gewassen", klinkt het bij Fatima Driouech, een Marokkaanse klimaatwetenschapper en de ondervoorzitter van de werkgroep van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Dat vertelde ze aan The Washington Post. "Toch kan hun productiviteit afnemen wanneer de temperaturen bepaalde drempels overschrijden of wanneer het langere tijd erg droog is."
Schuif naar links en naar rechts om de twee afbeeldingen te vergelijken:
Deze beelden tonen de grote impact van het gebrek aan neerslag op de eeuwenoude oases in de regio. Ze verliezen hun weelderige vegetatie. De eens groene palmbossen zijn nu kaal en droog. Dit veroorzaakt problemen voor de nomadische gemeenschappen die afhankelijk zijn van de oases voor graasland voor hun schapen en geiten.
Heel wat nomaden komen daardoor in de problemen. Zo ook Hammou Ben Ady, een nomade in de regio Tinghir die met zijn grazende kudde schapen en geiten op zoek gaat naar gras. Door de aanhoudende droogte moet hij nu een beroep doen op overheidssubsidies en veevoeder.
Geen water voor boeren
Naast veehouders komen ook landbouwers in de moeilijkheden. De meeste oases worden immers van water voorzien met een qanat of khattara. Een speciaal soort irrigatiesysteem is dat, met ondergrondse kanalen, dat grondwater uit de bergen naar lagergelegen gebieden transporteert.
Het is een eeuwenoude, maar nog steeds erg doeltreffende manier om water te transporteren. Veel boeren gebruiken het systeem nog steeds, al wordt de watertoevoer via de kanalen door de droogte steeds beperkter. Daardoor moeten veel landbouwers nu andere manieren zoeken om aan water te raken. Ze graven dan waterputten van meer dan 40 meter diep. Daardoor wordt steeds meer grondwater aan de bodem onttrokken. Natuurlijke vegetatie, zoals de palmbomen, hebben daardoor onvoldoende water en sterven.
In de afgelopen drie jaar zijn honderden mensen uit oasegebieden naar steden gevlucht. Veel jonge mensen zijn naar Europa gemigreerd "vooral vanwege de droogte", denkt Mohamed Bozama, een andere bewoner.
Volgens Bozama draagt ook het graven van illegale waterputten en de stijgende vraag naar water uit bestaande putten bij aan het droogteprobleem. Bovendien zorgt het vaak voor onderling conflict tussen de verschillende landbouwers. In droge gebieden zoals oases is water immers een kostbare hulpbron. Het graven van waterputten door landbouwers leidt tot een verhoogde concurrentie om water tussen verschillende inwoners. Dit kan spanningen veroorzaken en conflicten doen ontstaan over de toegang tot en het gebruik van die waterbronnen.
Eeuwenlang waren de oases een belangrijk onderdeel in de Afrikaanse handelsroute die de economieën van Sub-Sahara verbond met Noord-Afrikaanse economieën en met het Middellandse Zeegebied. De unieke stukjes natuur, die jarenlang economische voorspoed brachten, lijken nu echter aan hun eigen succes ten onder te gaan.
Droogte in Marokko
De droogteperiodes in Marokko zijn de afgelopen twee decennia in frequentie en intensiteit toegenomen, voornamelijk als gevolg van de wereldwijde klimaatverandering en het watertekort in het land. Dat blijkt uit een rapport van Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken van de Verenigde Naties (OCHA). Dit heeft geleid tot steeds ernstigere uitdagingen voor de economie, landbouw en voedselzekerheid, wat huishoudens op het platteland en in de stad anders beïnvloedt.
