Minimale dienstverlening bij De Lijn moet gegarandeerd blijven, oordeelt Grondwettelijk Hof

De vakbonden ACOD, ACV en ACLVB vonden dat de minimale dienstverlening tot stand gekomen is zonder enig ernstig overleg met Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open VLD). "Het voorstel is een zoveelste aanval op het stakingsrecht en kwam tot stand op voorstel van minister Lydia Peeters en dit zonder enig ernstig overleg met de sociale partners", zo zei het vakbondsfront twee jaar geleden.  

De bonden stapten daarom naar het Grondwettelijk Hof en hebben het decreet rond de minimale dienstverlening aangevochten. Het Hof heeft hun beroep nu verworpen en zegt dat het decreet verenigbaar is met de syndicale vrijheid, het recht op overtuiging en vrije meningsuiting en het recht op collectieve actie.

De vakbonden stelden in vraag of zaken rond het arbeidsrecht wel een Vlaamse bevoegdheid was. Volgens hen moet dat federaal beslist worden. Maar ook daar oordeelt het Hof dat het Vlaamse Gewest wel bevoegd is om het bestreden decreet aan te nemen. 

"Deze uitspraak is een overwinning voor elke reiziger", reageert Peeters tevreden. "Vooraleer het decreet bestond, waren reizigers de dupe van stakingen en wisten ze niet of ze op hun werk of school zouden raken. We brachten daar met de continuïteit van de dienstverlening verandering in, zonder te raken aan het stakingsrecht. Wie wil staken, moet dat kunnen, maar wie wil werken moet dat ook kunnen", sluit ze af.  

Concreet betekent een minimale dienstverlening dat reizigers 24 uur op voorhand op de hoogte moeten zijn welke trams en bussen er rijden.  

Via een decreet werd bepaald dat de vervoersmaatschappij De Lijn minimaal 8 dagen op voorhand moet melden als er een staking volgt. Werknemers krijgen tot 72 uur voor de staking de tijd om te laten weten of ze al dan niet mee staken. 

Met die informatie gaat De Lijn aan de slag en met de werknemers die wel willen werken, stellen ze een vervoersaanbod samen dat minstens 24 uur op voorhand wordt bekendgemaakt aan de reizigers.  

De federale spoorwegmaatschappij NMBS hanteert sinds 2018 een minimale dienstverlening op een stakingsdag. De Vlaamse regering had al meermaals gevraagd voor een gelijkaardig systeem bij De Lijn.

Uit sociaal overleg met de vakbonden kwam in 2021 geen voorstel, dus kwam Vlaams minister van Mobiliteit Peeters met een regeling die in mei van dat jaar werd goedgekeurd in het Vlaams parlement.  

In september 2021 werkte De Lijn voor het eerst een minimale dienstverlening uit naar aanleiding van de nationale actiedag van de socialistische vakbond. Ongeveer 60 procent van de bussen en trams is toen uitgereden. Dat percentage zien we vaak terugkomen bij andere stakingen. Ook tijdens de nationale staking op 6 december 2021 bijvoorbeeld. 

In 2022 werd er ook verschillende keren gestaakt en stond er steeds een minimale dienstverlening klaar bij De Lijn. Op 20 juni, 20 september en 9 november werd er bijvoorbeeld gestaakt tegen de koopkrachtcrisis. Er reden toen steeds tussen 55 en 61 procent van de bussen en trams. 

Tijdens een breder vakbondsprotest dit jaar op 10 maart tegen de onderfinanciëring en -bezetting van de overheidsdiensten stond opnieuw 60 procent van het openbaar vervoer van De Lijn klaar. 

De volgende stakingsdag die op de website van De Lijn staat aangekondigd, is 22 mei 2023. Ook daar zal De Lijn moeten werken met het principe van minimale dienstverlening en zullen reizigers 24 uur op voorhand moeten weten of hun bus of tram al dan niet rijdt.