Laatste "Indiana Jones"-film met Harrison Ford in première in Cannes: is dit het definitieve einde voor Indy?

De eerste drie Indiana Jones-films veroorzaken in de jaren 80 een kleine aardverschuiving in filmland. De verhalen over een fictieve professor archeologie met vooral de nazi’s als grote vijand slaan meteen enorm aan. “Raiders of the Lost Ark”, “Indiana Jones and the Temple of Doom” en “Indiana Jones and the Last Crusade” winnen samen 7 Oscars. De manier waarop Harrison Ford gestalte geeft aan de avonturier zorgt meteen voor de reanimatie van een verdwenen filmgenre.

“De Indiana Jones-films waren visueel vernieuwend en aantrekkelijk en zo hebben de grote avonturenfilms uit de jaren 30 hun definitieve comeback gemaakt. De typische verhalen met één held als hoofdpersonage, die het opneemt tegen een slechterik”, vertelt filmkenner Robin Broos. “Die grote franchises rond één sterke figuur bestonden toen niet meer, los van James Bond. Indiana Jones is daar het antwoord op in het avontuurlijke genre, zonder flitsende technologie en typische Bond-snufjes.”

Indiana Jones is bedacht door George Lucas, ook de geestelijke vader van "Star wars". “Omdat hij zelf geen tijd had voor een nieuwe franchise is regisseur Steven Spielberg ermee aan de slag gegaan. Hij heeft de eerste vier films geregisseerd en is executive producer van de vijfde film. Zijn Indiana Jones is de blauwdruk geworden voor latere succesvolle franchises zoals “Tomb Raider”, “The mummy” en “Pirates”. Avonturenfilms zijn sinds de jaren 80 niet meer weg te denken.”

Het succes van Indiana Jones is te verklaren door de mix van twee elementen: actiescènes en de historische context. “Met verhalen in het verleden kan je als filmmaker weinig verkeerd doen: ze raken nooit gedateerd en onze geschiedenis spreekt altijd tot de verbeelding. Denk ook aan het succes van “Back to the future” of “Stranger things”. Zonder dat Indiana Jones trouwens historisch correct is: de grote kapstokken voor het verhaal kloppen wél, maar de magische vondsten zijn pure verzinsels. Net die mix van fantasie en realiteit - met een vleugje spanning - werkt goed.”

Naast het verhaal is ook de soundtrack van Indiana Jones iconisch. Getekend: de Amerikaanse filmcomponist John Williams, die de even bekende muziek voor “Superman”, “Star wars”, “E.T.”, “Jaws” en “Jurassic Park” heeft bedacht. Vooral het herkenbare marsritme is typisch voor Williams.

“Als componist is hij een themaschrijver die werkt volgens het principe van een “leitmotiv”, zoals in de operawereld. Hij bedenkt een melodie, die te horen is telkens een bepaald personage verschijnt. Voor Indiana Jones heeft hij twee ideeën voor verschillende melodieën met elkaar verenigd tot één geheel: het gekende deuntje. Eén van zijn bekendste marsen, naast het thema uit “Superman” en “Star wars””, vertelt filmkenner Robin Broos die in de podcastreeks “De klankband” een aflevering heeft gemaakt over die bekende soundtrack.

Het succes van Indiana Jones is niet beperkt gebleven tot het witte doek. Er is een spin-off gemaakt voor de Amerikaanse televisiezender ABC over de jonge “Indy” begin jaren 90. Marvel Comics heeft een stripreeks uitgebracht en er zijn heel wat romans geschreven rond het hoofdpersonage. Daarnaast bestaan er videogames en een speelgoedlijn rond de avonturier. In de verschillende Disneyparken zijn er ook thema-attracties rond Indiana Jones.

“In 2012 heeft Disney Lucasfilm gekocht, het filmbedrijf van George Lucas. Na die aankoop zijn ze eerst aan de slag gegaan met de verdere exploitatie van Star Wars, omdat die franchise zéér merchandisingvriendelijk is. Nu wagen ze de sprong met deze vijfde Indiana Jones-film”, zegt Broos.

Kanttekening: deze vijfde film komt er maar liefst 15 jaar na de vorige “Indiana Jones”, die zowel door fans als filmcritici niet goed is onthaald. “Verhaaltechnisch zat die vierde "Indiana Jones"-film uit 2008 niet goed, met de plotse komst van aliens en de sovjets. Het voelde aan als half werk om de franchise warm te houden."

“Ondertussen is de context anders, door de transfer naar de grote Disneymachine. Bij de Star Wars-fans leefde eerder de vrees dat Disney de sterkte van “hun” franchise zou kapotmaken, door een te zeemzoete aanpak. Die vrees is ongegrond gebleken, dus nu is Indiana Jones als tweede sterk merk aan de beurt.”

Vanuit Lucasfilm wordt er voor streamingdienst Disney+ ook gewerkt aan een nieuwe reeks over de jonge Indiana Jones, al is dat idee voorlopig op de lange baan geschoven. Het gonst van de geruchten over wie daarin de jonge "Indy" zou vertolken. “Disney ontkent in alle toonaarden dat het Phoebe Waller-Bridge zou zijn, die in de nieuwe Indiana Jones-film zijn peetdochter speelt”, weet VRT-filmjournalist Lieven Van Gils. 

“Wie dan wel, is natuurlijk de vraag. Voor Disney zou het natuurlijk stom zijn om zo’n sterk personage verloren te laten gaan. Als ze erin slagen om de succesformule aan te zwengelen met deze film, dan hebben ze goud in handen voor nieuwe Indiana Jones-verhalen, met een andere acteur.”

“In het geval van James Bond is een wissel van de wacht om de x-aantal films nooit vreemd geweest, dus bij Indiana Jones kan het naar mijn gevoel ook, al valt Harrison Ford wel heel hard samen met zijn personage”, beaamt filmkenner Robin Broos. “Als Disney erin slaagt om het enthousiasme rond deze franchise aan te wakkeren, dan zijn ze vertrokken voor een nieuw succesverhaal.”

Voor acteur Harrison Ford is deze vijfde Indiana Jones-film hoe dan ook zijn laatste wapenfeit in de franchise. “Het is knap hoe hij voor de lange openingsscène met digitale technieken jonger is gemaakt. Op die manier zie je in één film Ford door de jaren heen evolueren van de jonge “Indy” in de beginjaren tot de oudere man die hij nu is. Dat zal bij veel fans van het eerste uur een gevoelige snaar raken”, zegt Lieven Van Gils.

“Indiana Jones is wat mij betreft de rol van Harrison Ford zijn leven, omdat hij het personage meer dan 40 jaar lang heeft gedragen, en dat is uitzonderlijk. Het is een goodbye van hem, en van het personage", zegt Van Gils. "Voor Ford is het bijzonder om afscheid te nemen van dit hoofdstuk op een prestigieuze plek als Cannes. Net als Tom Cruise met “Top Gun: Maverick” vorig jaar is Ford dé Amerikaanse superster van deze editie van het filmfestival.”