Niet minder geld, maar wel eerlijker verdelen: zo wil burgerpanel "We need to talk" de partijfinanciering veranderen

Belgische politieke partijen krijgen jaarlijks samen zo’n 75 miljoen euro, hun totale vermogen is op 20 jaar tijd meer dan verdubbeld. Die evolutie draagt ongetwijfeld niet bij aan het vertrouwen van burgers in de politiek. Dat dat vertrouwen buitengewoon laag is, bleek vorige week nog uit De Stemming. 

Zestig Belgen hebben nu een lijst met aanbevelingen opgesteld over hoe de partijfinanciering volgens hen georganiseerd moet worden. Het panel werd via loting samengesteld en is volgens de organisatoren van "We need to talk" een weerspiegeling van de Belgische maatschappij. 

Het burgerpanel is het niet eens over een verlaging van de financiering die de partijen krijgen van de federale overheid.

Minder dan de helft van de deelnemers wil dat er in die financiering wordt gesneden. 10 procent van de deelnemers pleit zelfs voor een verhoging. Van een drastische inperking van de financiering, zoals bijvoorbeeld PVDA en Vlaams Belang voorstellen, is in de aanbevelingen dus geen sprake.

"Het gaat niet gewoon over meer of minder. Het is niet de bedoeling geweest om met exacte cijfers te komen. Het gaat niet enkel om wat partijen krijgen, maar ook wat er ermee doen", zegt woordvoerster van "We need to talk" Alicja Gescinska.

Belangrijker dan het totale bedrag is dat het geld eerlijker verdeeld wordt tussen kleine en grote partijen, aldus het panel. Dat willen ze doen door het vaste bedrag dat elke partij krijgt bij het verwerven van minstens één Kamerzetel te verhogen.

Partijen die het goed doen, mogen van het burgerpanel beloond worden, maar niet in de mate dat het speelveld ongelijk wordt. Wie veel stemmen haalt, mag meer geld krijgen. Maar hoe meer stemmen je hebt, hoe meer het effect moet worden afgetopt.

De zestig burgers willen in zekere zin zelfs meer partijfinanciering. Ze pleiten ervoor om subsidies toe te kennen aan partijen die niet in het parlement zitten. Als een nieuwe partij meer dan 50.000 handtekeningen verzamelt, zou ze recht moeten hebben op een ‘startdotatie’.

Controle en transparantie staan centraal in de aanbevelingen. Alle inkomsten en uitgaven moeten transparant gemaakt worden en beschikbaar zijn op een online platform. Een extern orgaan met onafhankelijke experts moet de politieke partijen controleren. 

Het panel pleit ervoor om regels op te leggen over hoe partijen hun geld mogen besteden. Er moet een maximumbedrag komen dat mag ingezet worden voor communicatie op sociale media. Bovendien moet een ethische commissie toezien op de boodschappen die de partijen online plaatsen. Partijen investeren en beleggen vaak het geld dat ze van de belastingbetaler krijgen. De burgers pleiten ervoor om daarop strenger toe te zien.

De zestig uitgelote burgers zaten drie weekends samen om tot het advies te komen. Experts op het gebied van partijfinanciering gaven hen eerst uitleg over het huidige systeem. De partijvoorzitters -behalve die van N-VA en Vlaams Belang- kwamen hun eigen voorstellen toelichten. Op basis van al die informatie werkten de burgers de lijst met aanbevelingen uit.

"De burgers hebben het voordeel om alleen te moeten denken aan het algemeen belang en de toekomst van ons land. Daardoor zijn ze tot sterk beargumenteerde en genuanceerde aanbevelingen gekomen. Ze hebben geen partij of geen achterban. Dit is een ambitieus en evenwichtig voorstel", zegt Gescinska.     

Volgende week stellen enkele burgers het rapport voor aan het parlement. Het is dan aan de politici zelf om te beslissen of en hoe ze de aanbevelingen gaan gebruiken.

Vanuit de politiek zelf is de hervormingsdrang beperkt. In het regeerakkoord engageerden de Vivaldi-partijen zich om “de hervorming van het systeem van partijfinanciering verder te zetten”. Voorlopig voerden ze enkel een verlaging van de dotaties met 1,11 procent in, al is die door de indexering van 2 procent meteen tenietgedaan. 

In oktober kregen de parlementsleden al een lijst met aanbevelingen, opgesteld door een expertencommissie. Ook zij pleitten onder andere voor een andere verhouding tussen het geld dat de partijen vast krijgen en het deel op basis van het verkiezingsresultaat.

De meerderheid besliste toen om te wachten op het advies van extra experten en van het burgerpanel om verdere stappen te ondernemen. 

"Alle puzzelstukken liggen nu op tafel", besluit Gescinska. "Dit was bij uitstek een thema om ook met een burgerpanel te bespreken. Ondertussen hebben zowel burgers, politici als expert zich uitgesproken over wat er met de partijfinanciering moet gebeuren. Het is nu aan de politici om de puzzel te leggen."