Charlotte Adigéry, Joke van Leeuwen of de klaroeners van de Menenpoort: dit zijn de winnaars van de Ultima-cultuurprijzen

Al sinds 2003 deelt de Vlaamse overheid elk jaar cultuurprijzen uit aan verdienstelijke mensen en organisaties. Het zijn professionele jury’s die de laureaten kiezen. De winnaars krijgen 10.000 euro en een fysieke prijs van de hand van beeldend kunstenaar Daan Gielis. De uitreiking vond dit keer plaats in Tour en Taxis in Brussel. 

De hoofdvogel werd vorige week al afgeschoten. Toen raakte de winnaar bekend van de Ultima voor algemene culturele verdienste, een carrièreprijs zeg maar. Die is 20.000 euro waard en gaat naar choreograaf en danser Sidi Larbi Cherkaoui. De jury roemt zijn "grensverleggende oeuvre, zijn open blik, meerstemmige aanpak en unieke, verbindende taal.”

Dit zijn de andere winnaars van de Ultimas, in alfabetische volgorde:

Brassband Willebroek is een orkest met 35 koperblazers en slagwerkers, een mix van (semi-) beroepsmusici, studenten aan de muziekconservatoria en een aantal liefhebbers-muzikanten. Dirigent is Frans Violet, die de band in 1979 oprichtte.  

Brassband Willebroek is een vaste waarde op het hoogste niveau bij internationale wedstrijden, een “ambassadeur van onze cultuur”, volgens de jury. Daarnaast zet de band zich extra in voor jonge muzikanten. Al die projecten "leveren een waardevolle bijdrage aan de cultuursector en zijn in hun onbaatzuchtigheid een voorbeeld voor andere initiatieven.”

BEKIJK - Brassband Willebroek op het Brassbandkampioenschap 2022:

Architecte Marie-José Van Hee (°1950) bouwt al bijna een halve eeuw "op de meest consistente wijze aan een oeuvre van woningen, publieke ruimte en cultuurgebouwen", volgens de jury. "Ze groeide uit tot een rolmodel voor veel jonge ontwerpers, niet alleen omwille van de tijdloze kwaliteiten van haar werk, maar evengoed omdat ze toont dat ze plezier en vreugde ervaart bij het vinden van de juiste lichtinval, de perfecte kleurencombinatie of de geschikte houtsoort.”

Uit het juryverslag: "In elk plan van Marie-José Van Hee is er een patio of een plek voor een boom."

Nog tot 21 mei loopt er in deSingel in Antwerpen een tentoonstelling over het werk van Marie-José Van Hee. Bekijk hier een interview met haar:

Ann Veronica Janssens (°1956) is een experimentele kunstenares die heel uiteenlopend ruimtelijk werk maakt, vaak met licht. "Verwondering is telkens het resultaat," vindt de jury. Haar werk was al te zien in grote musea in binnen- en buitenland, of op de Biënnale van Venetië.  

Uit het juryverslag: “Het oeuvre van Ann Veronica Janssens is even indrukwekkend als subtiel. Met efemere (kortstondige, red.) middelen zoals licht en mist of onverwachte bewerkingen van elementaire materialen zoals glas en staal, maakt ze onzichtbare werkelijkheden zichtbaar. Ze schenkt ons beelden die we nog nooit gezien hebben en provoceert ervaringen die we nog niet beleefd hebben. Het sublieme is nooit veraf.”

BEKIJK: Ann Veronica Janssens over haar werk "Medium Pink Turquoise" in de Belgische Senaat: 

ADM-VZW is de circusvereniging die Jesse Huygh heeft opgericht, hoewel hij zelf aan mucoviscidose lijdt. Volgens de Ultima-jury is hij een ware grootmeester in de circustechniek met de Chinese mast. "Daarnaast is Huygh een voorbeeld voor iedereen die ergens mee worstelt. Hij verzet zich tegen de zwaartekracht en dat als metafoor voor het gevecht tegen een ziekte of gelijk welke aandoening die je leven kan bemoeilijken.”

BEKIJK - Jess Huygh mét zuurstoffles in de voorstelling "A deux mètres":

Alex Verhaest (°1985) is misschien wel meer gekend buiten de grenzen dan in Vlaanderen met haar digitale en interactieve totaalinstallaties. Volgens de jury "creëert Verhaest innoverende vormen van storytelling en hanteert ze een geheel eigen visuele esthetiek.” Ze verwijst naar de klassieke beeldcultuur die ze "op fascinerende wijze weet te transformeren naar een hedendaagse beleving van thema’s als trauma, familie of het gevoel van thuishoren.”

BEKIJK: Alex Verhaest licht haar eigen werk toe op het KIKK-festival in Namen (oktober 2022):

Angelo Tijssens (°1986) schreef enkele kortfilms en is co-scenarist voor de succesvolle films “Girl” en “Close” van Lukas Dhont. 

“Angelo Tijssens is een bevlogen verhalenverteller, die het intieme universeel weet te maken en het “andere” herkenbaar. In zijn werk en in het maatschappelijke debat is Tijssens tegelijk een ambassadeur van kwetsbaarheid en een heel mondige verdediger van gelijkheid, diversiteit en cultuur," klinkt het lovend in het verslag van de jury. Die hiermee ook het vaak onderbelichte scenaristenberoep in de verf wil zetten.

BEKIJK - Angelo Tijssens over zijn nieuwe roman "De randen" in de VRT-Boekathon (23 april 2023):

Schrijfster, illustratrice, dichteres en performer Joke van Leeuwen (°1952) kreeg al veel prestigieuze prijzen voor haar originele boeken. Recente publicaties zijn onder meer "Beginnelingen" over de jeugdjaren van bekende mensen of de dichtbundel "Aan tafels".  

Dat verdient een Ultima, vond de jury: “Joke Van Leeuwen daagt als geen ander lezers uit om anders naar de werkelijkheid te kijken. En zij doet dat op een grappige, ontroerende en kritische manier, waarbij ze telkens andere manieren vindt om zich te vernieuwen in woord en beeld.” 

Joke van Leeuwen, recent ook juryvoorzitter van de Boon-prijs, is ook een onvermoeibare ambassadrice voor de brede literatuur. Belangrijk werk, vindt de jury: "Wie jong begint te lezen, leest voor de rest van zijn of haar leven. Daarin zit de kracht van literatuur: ze verruimt je wereld, daagt je uit creatief te zijn, vraagt om je kritisch vermogen en je empathie. De boeken van Joke van Leeuwen doen dat spelend, beeldend, vertellend, fluisterend, briesend en zingend. Je blijft ze lezen."

Charlotte Adigéry en Bolis Pupul (Boris Zeebroek) maakten indruk op tientallen Europese festivals met hun debuutalbum “Topical Dancer”. Volgens de Ultima-jury "hyperdansbaar én maatschappijkritisch. Het is stijlvolle electropop vol absurdisme, fun en verwijzingen naar popcultuur. Tegelijkertijd komen tekstueel actuele thema’s als racisme, xenofobie, misogynie en de rol van sociale media aan bod. Dit album is bijzonder gelaagd en zorgde voor een artistiek hoogstaand succesverhaal dat internationaal potten brak.”

Van 2004 tot 2022 maakte Studio Orka spraakmakende, ontroerende theatervoorstellingen op locatie, zoals “Chasse patate” of “Pied de poule”. Enkele jaren geleden kreeg Studio Orka al eens de cultuurprijs voor kinder- en jeugdtheater. En nu de Ultima voor podiumkunsten, als afscheid, want de groep is ermee opgehouden.

De Ultimajury noemt Studio Orka "een bad van warmte in moeilijke tijden, een noodzakelijke verbinding tussen mensen van verschillende sociale klassen. Studio Orka heeft als geen ander het Vlaamse theatergeheugen gekleurd en voorzien van onvergetelijke momenten."

Al sinds 1928 zijn ze elke avond om acht uur trouw op post onder de Menenpoort in Ieper: de klaroenblazers die elke toehoorder kippenvel bezorgen met hun Last Post , om de doden van de Eerste Wereldoorlog (en bij uitbreiding àlle oorlogsslachtoffers) te herdenken. Daarvoor krijgen ze nu een Ultima.

“Dagelijks zetten de klaroenblazers zich belangeloos in om de Last Post in stand te houden, een erg betekenisvol ritueel, met een universele vredesboodschap. Het is erfgoed dat zich afspeelt in een monument voor de doden, maar dat wordt doorgegeven en gedragen door een brede erfgoedgemeenschap en in de praktijk voortgeblazen door generaties van levende mensen, elke dag opnieuw. Hun engagement, al bijna honderd jaar lang, verdient dan ook alle eer.”

Sankaa is een organisatie van mensen met Afrikaanse roots met de blik op de bredere samenleving. In 2022 ondernam Sankaa een groot luisteronderzoek. Meer dan 400 mensen met een migratieachtergrond werden ondervraagd over hun ervaringen met racisme en uitsluiting. De jury van de Ultima's was onder de indruk: “Met het rapport "Racisme ontrafeld " maakte Sankaa de ervaring met racisme van mensen uit de Afrikaanse diaspora tastbaar op een manier die cijfers en gegevens niet kunnen.”

Omdat er personen en organisaties zijn die niet makkelijk in een Ultimas-categorie kunnen worden ondergebracht werd de Publieksprijs in het leven geroepen.

Na twee stemrondes, waarin het publiek kon stemmen, isde musical "Vergeet Barbara" van Studio 100, als winnaar uit de bus gekomen. De musical is een eerbetoon aan het oeuvre van zanger Will Tura.