Jezelf wassen met zeep trekt muggen aan, maar de ene zeep is meer geliefd dan de andere

Wie heeft dit jaar al kennisgemaakt met muggen? Het natte weer van de voorbije weken, in combinatie met niet al te lage temperaturen, is ideaal voor muggen. Ze houden van warm en van stilstaand water, plassen zijn dan ook perfecte "kraamkamers". Leuk voor hen, minder voor ons. In hun jacht naar voedsel zijn mensen al snel het slachtoffer.

Er bestaan tal van middeltjes om muggen af te weren, het ene al wat efficiënter dan het andere. Jezelf verfrissen met een heerlijk schuimende douche of bad lijkt een aannemelijke strategie om muggen te ontwijken. Als ze je niet kunnen ruiken, dan kunnen ze je niet steken. Toch?

Recent Amerikaans onderzoek laat daar een ander licht op schijnen. Het gebruik van zeep kan er in sommige gevallen zelfs voor zorgen dat je extra aantrekkelijk wordt voor muggen. Meer nog, sommige soorten zeep doen muggen méér voor je vallen, anderen net minder.

Wetenschappers van Virginia Polytechnic Institute and State University in Blacksburg, in de Verenigde Staten, rekruteerden vier vrijwilligers voor hun teststudie. Elke deelnemer schonk textiel van een shirt dat ze hadden gedragen, hetzij ongewassen, hetzij nadat ze zich gewassen hadden met zeep van vier veel gebruikte merken: Dial, Dove, Native en Simple Truth. Van elk staaltje textiel van elke deelnemer, gewassen en ongewassen stelden de wetenschappers een uniek "geurprofiel" op.

Meer dan 60 procent van wat we ruiken na het wassen komt van zeep en niet van natuurlijke lichaamsgeur. Bovendien gaat het niet om louter "toevoegen" van middeltjes aan onze lichaamsgeur, maar ook om het vervangen van bepaalde stoffen, terwijl andere worden weggewassen. Er is volgens de wetenschappers met andere woorden "veel chemische interactie tussen lichaamseigen stoffen en zeepstoffen".

Vervolgens observeerden de wetenschappers hoe vrouwtjesmuggen naar de stukjes textiel trokken, om hun voorkeur te weten te komen. Vrouwtjesmuggen, en geen mannetjes, want alleen de vrouwtjes steken. Textiel, en niet de echte deelnemers, om het effect van uitgeademde koolstofdioxide (CO2) uit te schakelen. Van CO2 is bekend dat het ook muggen aantrekt.

Uit die observaties bleek dat de muggen veel meer interesse hadden in textiel dat gewassen was, en dan vooral textiel gewassen met Dial, Dove en Simple Truth. Native daarentegen lieten ze links liggen. Hoe konden de wetenschappers dat verklaren? 

Muggen voeden zich met bloed, en dat komen ze onder meer bij ons halen. Daarnaast vervolledigen ze hun dieet met plantennectar, om suikers binnen te krijgen die hun metabolisme ondersteunen. Dan komen "vluchtige organische stoffen" (VOS) in beeld, een groep koolwaterstoffen die makkelijk verdampen. Dan denk je aan brandstoffen en oplosmiddelen, maar de belangrijkste bronnen van VOS zijn van natuurlijke oorsprong. Denk aan bloemen, planten, bomen. Om te weten waar die zich bevinden, sporen muggen VOS op.

Mensen gebruiken al sinds jaar en dag producten om zichzelf te verzorgen en lichaamsgeur te maskeren. Niet alleen parfum, maar ook zeep. En in de meeste van die producten voeren bloemige en fruitige geuren de toon. Die aroma's worden toegevoegd onder de vorm van plantgerelateerde VOS. Als je jezelf dan wast met die zeep, neem je die geuren in bepaalde mate over. En dat kunnen muggen heel interessant vinden.

Het feit dat we die bloemige, fruitige geuren op ons lichaam aanbrengen, betekent dat hetzelfde object nu zowel naar een bloem als naar een mens ruikt. Het zou zoiets zijn als wakker worden en iets ruiken dat tegelijk doet denken aan koffie en muffins. Heel aantrekkelijk", zegt onderzoeker Clément Vinauger.

Het geurprofiel van elke persoon is uniek, net als de specifieke wisselwerking van dat geurprofiel met de zeep. Dat verklaart volgens de wetenschappers waarom het effect van een bepaalde zeep niet bij elke persoon in onderzoek hetzelfde was. Niet alle muggen werden even hard aangetrokken door een bepaald stukje textiel.

Toch viel het de wetenschappers op dat de vrouwtjesmuggen in het onderzoek het stukje textiel dat gewassen was met Native, voornamelijk links lieten liggen. Die vonden ze dus niet aantrekkelijk. De wetenschappers vermoeden dat het iets te maken kan hebben met de kokosnoot in die zeep. Onderzoek suggereert dat het toevoegen van bepaalde vetzuren, zoals die in kokos, muggen kan afstoten.

"Het is opvallend dat één individu dat heel aantrekkelijk is voor muggen als hij ongewassen is, nog meer aantrekkelijk wordt als hij één bepaalde zeep gebruikt, en net weer afstotelijk als hij een andere zeep gebruikt", zegt Vinauger.

Het ging voor alle duidelijkheid nog maar om een proof-of-concept onderzoek, waar je de haalbaarheid van een idee test, om in te schatten of diepgravend onderzoek wenselijk en zinvol is. Dat is hier wel het geval, vinden de wetenschappers.

Ze willen nu onderzoek doen met meer proefpersonen en meer zeep- en geurvarianten om hun resultaten verder te toetsen. Daarbij willen ze ook andere elementen in rekening brengen. Zo kunnen ook deodorants en wasproducten mogelijk een rol spelen. En wat met het tijdstip waarop je je wast, 's ochtends of 's avonds?

Veel werk aan de winkel dus, maar wie al eens wil experimenteren met geur om muggen te vermijden, kan alvast zeep met kokosgeur proberen.