OCMW Gent mag toch observaties uitvoeren om uitkeringsfraude op te sporen: koppel moet tot 25.000 euro terugstorten

Het Hof van Beroep in Gent heeft beslist dat het OCMW Gent in sommige gevallen zelf observaties mag uitvoeren om uitkeringsfraude op te sporen. De uitspraak komt er na een zaak waarbij een Gents koppel tot 25.000 euro opstreek door te beweren dat het gescheiden was. Een maatschappelijk werker kwam uit op de fraude door de woning ruim 10 keer te observeren. In eerste aanleg vond de rechter dat de privacy van het koppel geschonden werd. De rechter in beroep weerlegt die redenering. "Het kan een manier zijn om fraude op te sporen, als het volgens de regels gebeurt."

Ward Schouppe

vr 12 mei. 2023 11u14

Het OCMW Gent kreeg zes jaar geleden vermoedens dat een koppel met uitkeringen fraudeerde. Het besloot een sociaal onderzoek in te stellen. Een maatschappelijk werker probeerde, op verschillende manieren, te achterhalen wat er aan de hand was. Er volgde een huisbezoek en een confrontatiegesprek met het koppel en een zoon. De maatschappelijk werker voerde later een maand lang af en toe observaties uit. Hij merkte er onder meer op dat de auto van de man, die officieel gescheiden leefde van de vrouw, vaak voor de deur geparkeerd bleef staan. Het koppel werd ook verschillende keren samen gezien na het winkelen. De plek waar de man zou wonen, bleek een woning met studentenkamers. Op basis van al die gegevens besliste het OCMW dat er sprake was van fraude en wilde het de uitkeringen terugvorderen.

"Iedereen had dat kunnen zien"

Het koppel stapte daarop naar de rechter en kreeg er gelijk. Er zou sprake geweest zijn van het schenden van grondrechten en privacy. Maar het Hof van Beroep is het daar niet mee eens. Het OCMW krijgt toch gelijk. "Het onderzoek van het OCMW Gent was louter administratief, er zijn geen fouten gemaakt. De handelingen die de maatschappelijk werker uitvoerde, gebeurden met toestemming van de betrokkenen – zoals het huisbezoek en het gesprek. De observaties gebeurden vanop de openbare weg, met het blote oog. Er was geen sprake van inkijk in de woning. Het waren zaken die iedereen in feite had kunnen zien", stelt het arrest.

De rechter in beroep benadrukt dat het OCMW zijn boekje niet te buiten is gegaan. "Er zijn geen gerechtelijke onderzoeken of bijzondere opsporingsmethodes gebeurd. Alles is gebeurd in een wettelijk kader dat toelaat om te controleren. Alle info die zo verkregen is, kan dus gebruikt worden om uitkeringsfraude vast te stellen. Het koppel kan dus schuldig bevonden worden op basis van die elementen." Het betekent dat het koppel alleszins de bijna 25.000 euro aan uitkeringen zal moeten terugbetalen, tenzij het naar cassatie stapt.

Juridisch precedent?

De uitspraak zou een precedent kunnen zijn. Vorige week waren er ook al twee andere zaken waarin de rechter in beroep oordeelde dat het OCMW zelf in bepaalde gevallen observaties en andere handelingen mag stellen om mogelijke fraude op te sporen. Het ging toen ook om zaken waarbij ook het arbeidsauditoraat een onderzoek had gevoerd en er in eerste aanleg wel een veroordeling was. De beroepsrechter benadrukt in het arrest over het koppel wel dat zaak per zaak bekeken moet worden. "Elke zaak verschilt, het is belangrijk om alle elementen evenwichtig te bekijken."