Nieuw geslacht vlinders genoemd naar Sauron, het boze oog uit "The lord of the rings"

Sauron, een naam die alle wezens in Midden-Aarde doet sidderen en beven, en bij uitbreiding alle fans van het universum van de Britse schrijver J.R.R. Tolkien. Hij is dé grote slechterik, de bron van alle kwaad. Een kwaad dat wordt verpersoonlijkt door het brandende, spiedende oog van Sauron. "Je wandelt niet gewoon even Mordor binnen" is een van de vele bekende uitspraken uit "The lord of the rings". Want het Grote Oog in het dorre, desolate Mordor ziet álles.

Je wandelt niet gewoon even Mordor binnen, maar je kan wel vlinders naar zijn leider noemen. Zo kondigde het Natural History Museum in Londen aan dat onderzoekers een nieuw vlindergeslacht hebben vernoemd naar Sauron. Saurona is een geslacht vlinders met heldere oranje achtervleugels en donkere oogvlekken. Voor de wetenschappers was de gelijkenis treffend.

Saurona is een van de nieuwe vlindergeslachten die beschreven staan in een onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke blad Systematic Entomology . Momenteel bestaat het geslacht uit twee soorten, Saurona triangular en Saurona aurigera, maar de verwachting is dat er nog veel soorten zullen bij komen.

Tien jaar lang bestudeerde een team van internationale wetenschappers vlinders die waren ondergebracht in de ondertak Euptychiina. Uitpluizen welke vlinders in die ondertak aan elkaar verwant zijn en op welke manier, is aartsmoeilijk. De fysieke kenmerken die normaal worden gebruikt om geslachten en soorten uit elkaar te houden (zoals de kleuring en het patroon op de vleugels) volstonden niet om het onderscheid te kunnen maken.

"De vlinders in de ondertak Euptychiina komen heel veel voor in de tropische laaglanden van het Amerikaanse continent. Desondanks zijn ze maar weinig bestudeerd. Historisch gezien werden de Euptychiina altijd genegeerd omdat ze klein en bruin zijn en erg op elkaar lijken", zegt Blanca Huertas, curator van de vlinderafdeling van het Natural History Museum. De wetenschap focuste zich meer op kleurrijke vlinders die makkelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Volgens Huertas zijn de Euptychiina een van de meest complexe vlindergroepen in tropisch Amerika.

Door steeds meer ontwikkelingen in DNA-onderzoek kunnen wetenschappers nu soorten identificeren, niet alleen door te kijken naar fysieke kenmerken, maar ook naar genetische. Maar dan nog duurde het meer dan tien jaar voor de wetenschappers meer dan 400 vlindersoorten konden onderzoeken. Daarvoor konden ze gebruikmaken van de 5,5 miljoen vlinders tellende collectie van het Natural History Museum.

De wetenschappers slaagden er uiteindelijk in om negen nieuwe vlindergeslachten te definiëren. Een daarvan is dus Saurona, genoemd naar Sauron. Het idee kwam van Blanca Huertas, en ze koos die naam niet zomaar. "Een ongewone naam geven helpt om de aandacht te vestigen op deze ondergewaardeerde vlinders. Het toont dat zelfs in een groep met heel gelijkaardig uitziende soorten, je schoonheid in het gewone kan vinden", klinkt het.  

Dieren naar een fictief personage vernoemen mag dan wel een beetje buitensporig lijken, toch kan het zijn nut hebben. In 2021 werden zo drie nieuwe Australische keversoorten genoemd naar figuurtjes uit de legendarische tv-reeks Pokémon (Articuno, Moltres en Zapdos, voor de fans). Wetenschappers wilden zo fondsen werven om soorten te redden die in de verdrukking waren gekomen door de zware bosbranden in 2019-2020.

Overigens zijn de Saurona-vlinders niet de eerste dieren die naar Sauron genoemd zijn. Eerder viel die eer al te beurt aan een mestkever, een kikker en een dinosaurus.

Het hele universum van Tolkien bood overigens al uitgebreid inspiratie aan wetenschappers. Zo dragen een krabben-, motten- en keversoort bijvoorbeeld de naam van de wijze tovenaar Gandalf. Gollum ("My precious"!) leent zijn naam dan weer aan slakken, wespen en een vis. En hobbit Frodo, die is naamgenoot van een springende bladluis.