Internationaal Atoomagentschap bezorgd over evacuaties bij Oekraïense kerncentrale: "Situatie potentieel gevaarlijker"

De lokale Russische bezettingsautoriteiten kondigden vrijdag aan dat ze 70.000 burgers in de regio Zaporizja zullen evacueren. Het is de regio waar de grootste kerncentrale van Europa staat. Sinds ze op 4 maart 2022 in Russische handen terechtkwam, staat ze pal op de frontlinie. Beschietingen om en rond de centrale hebben al tot schade geleid en uiteindelijk tot het sluiten van alle zes de reactoren.

Volgens de Russen komt de evacuatie er omwille van het Oekraïense tegenoffensief. "Ik heb daarom beslist om in de eerste plaats kinderen, ouders, ouderen en ziekenhuispatiënten te evacueren", schreef Yevgeny Balitsky, het regionale hoofd van het bezette gebied in zijn Telegramkanaal. 

Volgens de denktank Institute for the Study of War gaat het eerder om een gedwongen evacuatie. "Ze profiteren van de groeiende angst voor een toekomstig Oekraïens tegenoffensief om verdere massale verplaatsingen van Oekraïense burgers te rechtvaardigen." In hun analyse  schrijft de denktank dat de evacuatie niet betekent dat er snel een tegenoffensief komt.

Toch is het voor het IAEA, de internationale atoomwaakhond van de Verenigde Naties, reden genoeg om ongerust te zijn. "De algemene situatie in het gebied nabij de kerncentrale van Zaporizja wordt steeds onvoorspelbaarder en potentieel gevaarlijk", zegt directeur-generaal Rafael Grossi. "Ik maak me grote zorgen over de zeer reële nucleaire veiligheids- en beveiligingsrisico's waarmee de centrale wordt geconfronteerd."

Het IAEA zegt dat ook in het nabijgelegen dorpje Enerhodar evacuaties zullen plaatsvinden en daar wonen de meeste personeelsleden van de centrale. Voorlopig blijft de operationele crew op post, zegt Yuri Chernichuk, directeur van de centrale. Ook de IAEA-experts aanwezig in de centrale zeggen dat er nog genoeg werkkrachten zijn. Maar volgens Grossie wordt de situatie wel steeds uitdagender voor de werknemers. Het agentschap roept op om snel te handelen "om de dreiging van een ernstig nucleair ongeval te voorkomen".

Het IAEA waarschuwt al sinds de inval van Rusland in Oekraïne voor de gevaren rond de centrale. Er ontstond al meermaals een brand na de inslag van artilleriegranaten. Daarbij raakten delen van de hoogspanningslijnen en koelsystemen beschadigd, wat leidde tot stroomuitval. Het agentschap zegt dat er tot nu toe nog geen lek is veroorzaakt. Gaandeweg werden de zes reactoren afgesloten, maar dat sluit het risico op een incident niet uit.

Grossi vraagt beide landen al maanden om een beschermingszone rond de centrale in te stellen. Eind maart bracht hij daarvoor nog een bezoek aan de centrale met een team van experts en diplomaten. De onderhandelingen verlopen echter stroef. Volgens Oekraïne kan zo'n zone alleen als Rusland zich terugtrekt uit de regio. Rusland weigert dat en beschuldigt Oekraïne ervan de regio met geweld te willen terugnemen, ongeacht de risico's.