Terreurproces van Nizar Trabelsi start in VS, tien jaar na zijn uitlevering door België

Vandaag, maandag 8 mei, start in Washington (district Columbia) het proces tegen de Tunesiër Nizar Trabelsi. Nizar Trabelsi staat terecht voor twee beschuldigingen: "samenzwering om Amerikaanse onderdanen in het buitenland te vermoorden" en "samenzwering en materiële steun aan een buitenlandse terroristische groepering".

Die twee beschuldigingen gaan allebei over de verijdelde aanslag op de luchtmachtbasis van Kleine-Brogel. Op 13 september 2001, twee dagen na 9-11, werd Nizar Trabelsi in België gearresteerd. Bij de huiszoeking die daarop volgde, vonden de speurders materiaal om explosieven te maken. Bovendien verklaarde Nizar Trabelsi zelf dat hij in opdracht van Al-Qaeda naar België was gekomen om die aanslag uit te voeren. Door de arrestatie is er weliswaar geen aanslag geweest, maar de intentie en de voorbereiding was er wel.

Nizar Trabelsi werd daarvoor veroordeeld tot de maximumstraf van 10 jaar. Die straf zat hij ook volledig uit. Op het einde van de straf werd hij uitgeleverd aan Amerika. Sinds 2013 zit hij in een Amerikaanse cel in het statuut van terreurverdachte onder Special Administrative Measures. Het komt erop neer dat hij al die tijd in eenzame opsluiting zit. 

Na tien jaar voorhechtenis start het proces nu eindelijk. Die lange duur heeft vooral ook te maken met de procedures die al die tijd gevoerd zijn. De Belgische advocaten beweren dat hun cliënt nooit had mogen worden uitgeleverd aan Amerika. En bijgevolg mag hij dus ook niet terechtstaan daar. In juridische termen zeggen ze dat er gezondigd is tegen het non bis in idem principe. Dat principe stelt dat niemand twee keer voor dezelfde feiten kan vervolgd of veroordeeld worden. Zij kregen in die visie ook grotendeels gelijk van diverse Belgische rechtbanken. 

Vorig jaar was er nog een uitspraak van het Brussels hof van beroep dat stelde dat Trabelsi eigenlijk terug naar België moet keren. Bovendien, zo oordeelde het hof, riskeren de opgeroepen Belgische getuigen zich schuldig te maken mee te werken aan een proces dat er eigenlijk nooit had mogen zijn. 

In een open brief die eind vorig jaar verscheen hekelen Kati Verstrepen, voorzitster van de Liga voor Mensenrechten, en Françoise Tulkens, gewezen rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, de wijze waarop de Belgische overheid de principes van een rechtsstaat negeert in dit dossier.

Maar de Amerikaanse justitie oordeelt dus anders. In een nota van 13 april bevestigt de Amerikaanse openbaar aanklager dat er van nieuw uitstel geen sprake kan zijn. Hij verwijt de verdediging van Trabelsi er een procedureslag van te maken en bovendien hebben, zo schrijft hij, sommige getuigen laten weten dat ze niet langer nog bereid zijn naar Washington te komen.   

De voorbije weken zijn er al zogenaamde pretrials geweest. Dat zijn voorbereidende zittingen zonder dat er over de inhoud van de zaak gesproken wordt. In die pretrials zijn er ook minstens twee Belgische getuigen gehoord, een speurder van de Brusselse federale politie en een gewezen onderzoeksrechter. Vorige week is er ook nog een zevenkoppige delegatie van de Amerikaanse rechtbank naar Parijs gekomen om hier een getuige te horen. Het is duidelijk dat de Amerikaanse justitie kosten noch moeite spaart om dit proces te voeren. 

De beide Belgische getuigen (en misschien nog wel meer) zullen de komende weken opnieuw naar Washington reizen om er te getuigen in het eigenlijke proces. Dat proces zal vermoedelijk zo'n twee maanden duren. Nizar Trabelsi riskeert een levenslange gevangenisstraf. 

Trabelsi zal volgens de laatste informatie zichzelf verdedigen. Hij wordt weliswaar bijgestaan door twee toegewezen advocaten, maar die hebben slechts een ondersteunende rol. Dat Trabelsi ervoor koos om zijn advocaten aan de kant te schuiven, is niet zonder risico voor hem. Hij beheerst onvoldoende de Engelse taal en het is ook maar de vraag hoe hij zal omgaan met de Amerikaanse techniek van cross-examination, kruisverhoor.

Die vraag is prangend omdat uit medische rapporten blijkt dat de man als gevolg van de jarenlange eenzame opsluiting paranoïde is geworden. Maar door de labiele persoonlijkheid van Trabelsi kan het best zijn dat hij opnieuw van gedacht verandert en alsnog een advocaat aanstelt. De Amerikaanse rechter heeft alvast laten weten dat er van nieuw uitstel geen sprake kan zijn.  

De zaak Trabelsi is zelfs naar Amerikaanse normen uitzonderlijk. Volgens de Amerikaanse website The Intercept zijn er sinds de aanslag van 9-11 liefst 982 verdachten vervolgd voor internationaal terrorisme (een categorie naast domestic terrorism, zeg maar terroristen die op het Amerikaans grondgebied verblijven).

643 beklaagden hebben schuld bekend, 206 zijn door de rechtbank schuldig bevonden en slechts drie zijn vrijgesproken (en een beperkt aantal is buiten vervolging gesteld). Er zijn nog slechts 51 beklaagden die op hun proces wachten, een ervan is Nizar Trabelsi.