Neen, niemand is een nier verloren na een Tinderdate in Gent: broodjeaapverhaal duikt opnieuw op

Op Twitter duiken berichten op van jonge mensen die waarschuwen voor een gruwelijke praktijk in de regio Gent. Na een Tinderdate zouden mensen gedrogeerd worden en eens wakker vaststellen dat via een snede in de lies een nier is verwijderd. Afhankelijk van de versie ontwaakt het slachtoffer in het Citadelpark of het station. Het bericht  wordt duchtig gedeeld. Is er een grond van waarheid?

De politie in Gent heeft alvast geen weet van de verhalen. En volgens uroloog prof. dr. Karel Decaestecker is de praktijk zoals voorgesteld in de verhalen simpelweg onmogelijk omdat er in de verhalen geen rekening wordt gehouden met enkele medische obstakels:  "Bij mijn weten is zoiets in België nog nooit gebeurd. Of je zou al moeten daten met een nierchirurg en in het ziekenhuis overnachten", zegt hij in de VRT NWS-podcast "Het uur van de waarheid".

"Een nefrectomie of nierverwijdering is een complexe ingreep. Als de nier moet dienen voor een transplantatie moet je heel voorzichtig zijn om de structuren intact te laten. Dat is vakwerk", zegt de specialist van het ziekenhuis Maria Middelares en het UZ Gent. 

"Je kan niet zomaar iemand drogeren, op een bed leggen en erin gaan snijden", zegt Decaestecker. "Je hebt echt wel een operatiekwartier nodig. De patiënt moet een stabiele verdoving krijgen met controle van de pijn, de bloeddruk en de zuurstof. Ik kan niet geloven dat je dit kan nabootsen."

Stel op één of andere manier lukt het malafide criminelen toch om een nier te bemachtigen. Wat dan? "Als je de nier koel bewaart op een koude vloeistof of op ijs kan je ze wel een aantal uren bijhouden. Maar het blijft cruciaal dat de nier snel, zeg maar binnen de 24 uur, getransplanteerd wordt."

"Ik heb nog nooit plots een nier uit een zwart circuit aangeboden gekregen voor transplantatie. In België moet dit bovendien zeer goed gedocumenteerd worden. Er gaan ook maandenlange onderzoeken aan vooraf bij donor en nierpatiënt om te onderzoeken of alles medisch in orde is. Die tweets zijn volgens mij klinkklare nonsens." 

Volgens uroloog Decaestecker kan je de geruchten op Twitter wel kaderen binnen praktijken in het buitenland. "Er zijn landen waar mensen grof betaald worden om een nier te laten verwijderen voor donatie, na toestemming. Soms ook onder dwang. Dat is in ons land verboden."

"In heel uitzonderlijke gevallen, duiken er plots mensen op die vanuit menslievendheid een nier willen afstaan aan een vriend of vriendin. Die zaken worden onderzocht en mogelijk geweigerd als blijkt dat donor en nierpatiënt die band veinzen en dat er onder tafel geld mee gemoeid is. Maar dat is nog iets anders dan gedrogeerd of ontvoerd worden." 

Orgaandiefstal en orgaanhandel bestaan anderzijds wel. Maar het gaat om een andere praktijk dan degene die in de berichtjes rondgaat. 

In 2021 waarschuwde de Verenigde Naties  nog voor het wereldwijde gevaar van mensenhandel en orgaanverwijdering. Al is de orgaanhandel waarvan sprake dus niet dezelfde als in de tweet over Gent. De VN heeft het over bendes die organen onder dwang willen verwerven. Veelal in Azië en Afrika om patiënten in Noord-Amerika en Europa te bedienen. 

De VN spreekt ook van een erg zeldzame criminele praktijk omdat er hoogopgeleide artsen, ziekenhuizen of transplantatiecentra inclusief hun directie bij de zaak betrokken moeten zijn om de transplantatie te doen slagen. Het gaat niet om mensen die na een avondje stappen gedrogeerd wakker worden en merken dat er via een incisie een nier is verwijderd. 

Verhalen over mensen die verdoofd worden en bij ontwaken vaststellen dat ze een nier kwijt zijn, gaan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten al decennia mee.  

Wie het verhaal over de geroofde nier in een online zoekopdracht giet, stoot ook al snel op verschillende oude broodjeaapverhalen  of urban legends met varianten van het Gentste verhaal. "De kracht van zulke verhalen is dat ze een cocktail zijn van feiten waar wel een grond van waarheid in kan zitten", zegt socioloog Walter Weyns (UAntwerpen).

"Als je kijkt naar die tweets over Gent dan kan je zeggen: ja, er worden in de wereld soms dubieuze operaties uitgevoerd, organen zijn veel geld waard en een Tinderdate met iemand onbekend houdt altijd gevaar in. Voor je het weet ben je in zo'n straf verhaal dus een nier kwijt."

Ook de alledaagsheid in de straffe verhalen vormt een terugkerend patroon. "Ze beginnen vaak met iets heel gewoons wat we allemaal kennen. Je hond, je kat of wat je op je boterham smeert. Maar dan gebeurt er plots een magisch-realistische duistere wending. Vaak worden daarbij grenzen overschreden richting datgene waar we bang voor zijn. Broodjeaapverhalen staan bol van geweld, rampen, de dood en gevaar. Dat zijn zaken die de mens altijd hebben beangstigd, maar ook gefascineerd."

Het feit dat we zulke verhalen graag delen, heeft nog een extra functie, zegt Weyns. "Een straf verhaal bindt de groep die het aanhoort. Als iemand zo'n verhaal bovenhaalt dan worden de oren gespitst en de groep gesmeed. Of zo'n verhaal dan waar is of niet, doet minder ter zake."