Betaald door Bpost, maar wel op kabinet sleutelen aan beheerscontract mét Bpost: het mag, maar is het nog van deze tijd?

Wanneer een nieuwe regeringsploeg aan de slag gaat, worden de kabinetten van de ministers samengesteld. "Dan gaan zij mensen met kennis van zaken uit administraties, maar ook uit overheidsbedrijven - en Bpost is nog altijd een autonoom overheidsbedrijf - binnenhalen om hen bij te staan", legt professor arbeids- en ambtenarenrecht Alexander De Becker (UGent) uit. Zij worden dan "gedetacheerd", lees: tijdelijk "uitgeleend" aan dat kabinet.

"Er is een Koninklijk Besluit (KB) van 1999 dat de optie laat om het loon van die medewerker te laten doorbetalen door ofwel de betrokken administratie of het overheidsbedrijf, ofwel om het loon over te nemen. Beide opties kunnen dus worden genomen."

"Omdat - normaal gezien - de belangen van de administratie niet botsen met die van de regering", stelt De Becker. "Daarom heeft men gezegd: het maakt niet uit, want ze dienen hetzelfde doel, in het algemeen belang."

"Maar toen dat KB werd uitgevaardigd, stonden de toenmalige overheidsbedrijven natuurlijk nog veel verder van privatisering af dan nu. Bedrijven als Bpost en ook Proximus zijn doorheen de jaren altijd maar verder verwijderd van de staat. Daardoor is dat spanningsveld groter geworden."

"Ja, maar de rechtspositie van kabinetsleden is altijd iets geweest waarover bijzonder weinig regels werden en worden uitgevaardigd. Dat heeft men altijd zo gelaten. Dat KB van 1999 was al een grote innovatie. Men heeft toen misschien niet beseft dat er belangenvermenging kon ontstaan. Nu wordt men geconfronteerd met het feit dat ze ís ontstaan."

Binnen de Vlaamse regering is overigens wel de regel ingevoerd dat gedetacheerde kabinetsleden enkel door het kabinet zelf mogen worden betaald.

"Er is op z'n minst een schijn van belangenvermenging", oordeelt De Becker. "Sinds februari van dit jaar, dus heel recent, is er een deontologische code voor kabinetsleden uitgevaardigd waarin expliciet staat dat zij het algemeen belang moeten dienen. Minister De Sutter had dat ook op voorhand al met haar kabinetsleden afgesproken."

"Maar als mensen die door Bpost worden betaald, en ook enige tijd voor Bpost hebben gewerkt, maatregelen moeten nemen ten aanzien van Bpost, is er op z'n minst een schijn van belangenvermenging. En zeker als ze mee zouden onderhandelen over het beheerscontract. De vraag is of zij dat gedaan hebben. Het kan zijn dat zij andere taken hebben opgenomen binnen het kabinet."

Volgens minister De Sutter werkten ze wel degelijk aan het beheerscontract, maar dan als "technische experten". "Die dossiers worden daarna politiek beslist en op een hoger niveau besproken. Ikzelf, de kabinetschefs en de adjunct-kabinetschefs zijn politiek verantwoordelijk. Ik durf er mijn hand voor in het vuur te steken dat hier geen sprake is van belangenvermenging. Maar ik begrijp dat die perceptie bestaat en dus zetten we dat recht."

"Het antwoord is zeer evident: de financiële rekening", aldus nog De Becker. "Dus: hoeveel geld heb ik om die betaling op mij te nemen als kabinet? Ik heb het nog gezien dat de administratie het loon blijft doorbetalen omdat men op het kabinet zegt dat ze het geld niet hebben."

De Sutter geeft dat ook in zoveel woorden toe. Toen ze drie maanden geleden besliste om de praktijk stop te zetten en de contracten over te nemen, moest ze elders besparen op haar kabinet. "De budgetten zijn krap en ik heb daarvoor ook andere mensen moeten laten gaan."

Wel benadrukt het kabinet van De Sutter dat het zelf nooit uitdrukkelijk gevraagd heeft om die medewerkers op de loonlijst van Bpost te zetten. Het voorstel daarover was afkomstig van Bpost. Onze redactie kon mailverkeer inkijken dat dat bevestigt.

Nee. "Ministeriële kabinetten zijn hier ontstaan uit een bepaald wantrouwen tegenover de administratie", weet De Becker. "Wij blijven dat hier wat koesteren. Het systeem bestaat ook in Frankrijk, maar in een land als Nederland schrikt men zich te pletter als wij daarover spreken." 

"Daar zorgt de administratie voor de beleidsvoorbereiding en voor de juridische adviezen die nodig zijn voor de besluitvorming. De politieke keuzes worden daar gemaakt aan de hand van de adviezen van die de administratie aanlevert."

"Wij hebben daar een tussenschot tussen gezet. Dat maakt dat je volledig vrij kan kiezen: 'wij vinden dat dit de experten zijn die de minister moeten bijstaan'. Zo kunnen die vormen van belangenverstrengeling ontstaan. Terwijl je dat net niet mag hebben bij de ambtelijke aanstelling van een administratie."

Dat erkent De Sutter ook. "Dit is een praktijk uit het verleden", geeft ze toe. Maar ze verdedigt zich ook door te benadrukken dat er in ons land helemaal geen "administratie Post" bestaat. "De verwevenheid tussen de post en de staat betekent ook dat er geen administratie bestaat die de post opvolgt bij de overheid. We moeten die dus nog oprichten."

"Met Proximus heb ik dat bijvoorbeeld niet", voegt ze nog toe, "omdat ik de telecomexpertise bij het BIPT heb gevonden. Het BIPT is de regulator en eerlijk: als u het mij vraagt is dat ook niet ideaal. Daarom hebben we een paar jaar geleden op de FOD Economie een telecomcel opgestart, zodat we daar die expertise hebben waaruit we in de toekomst kunnen putten. Maar voor de post bestaat dat dus niet. We hebben gezien waartoe dat heeft geleid."

"Vanuit politiek oogpunt wordt daar altijd wat op geremd omdat politici zich graag laten omringen door mensen die zij absoluut kunnen vertrouwen", ziet De Becker. "Zo blijft dat wantrouwen ten opzichte van de administratie bestaan."

"Maar als je een verhouding wilt tussen administratie en minister die op vertrouwen gestoeld is, zou het inderdaad beter zijn om veel kleinere of geen ministeriële kabinetten te hebben."