Meer dan 11.000 film- en televisieschrijvers die lid zijn van de schrijversbond Writers Guild of America (WGA) leggen voor onbepaalde duur de pen neer. Het gaat om de grootste staking sinds 2007. Scenaristen kampen met slechtere loon- en arbeidsvoorwaarden sinds de opkomst van streamingdiensten. "Ze vrezen voor hun beroep", zegt filmjournalist Lieven Trio.
Film- en tv-scenaristen staken in Hollywood: welke gevolgen kan dit hebben voor films, series en tv-programma's?
Lisa Lefèvre
Gepubliceerd:
Om de drie jaar wordt de collectieve arbeidsovereenkomst tussen scenaristen en hun werkgevers - studio's, televisiezenders en streamingdiensten - heronderhandeld. Wekenlang heeft de schrijversbond WGA samengezeten met producenten als Amazon, Disney, Netflix, Paramount Global en Warner Bros om nieuwe voorwaarden te bespreken.
Dat overleg tussen de producenten, die verenigd zijn in de Alliance of Motion Pictures and Television Producers (AMPTP), en de vakbonden van de schrijvers is maandag afgesprongen.
De producenten deden naar eigen zeggen een “genereus voorstel” om de werkvoorwaarden van de scenarioschrijvers te verbeteren. “Ruim onvoldoende", klinkt het bij de Writers Guild, “het inkomen van onze schrijvers is zelfs onvoldoende om van te leven”.
Een industrie in verandering
Niet verwonderlijk, zegt filmjournalist Lieven Trio in "Nieuwe feiten" op Radio 1. "Het voortbestaan van het beroep scenarist staat op het spel." De televisie- en filmindustrie is hard veranderd sinds de opkomst van streamingplatformen als Netflix, Amazon Prime en Disney+.
"We hebben de afgelopen jaren te maken met een ware contentexplosie, er worden veel meer films en series gemaakt. Je zou kunnen denken dat dit goed nieuws is voor de scenaristen, maar niets is minder waar", vertelt Trio. "Amerikaanse scenaristen zijn zelfs minder gaan verdienen; er zijn meer scenaristen die aan het minimumloon werken."
Minimumloon
Schrijvers worden vaak ingehuurd op freelance-basis, nu we als consument amper nog naar lineaire televisie kijken en meer streamen. "Meer en meer content streamen betekent ook steeds minder tijd om een scenario te af te werken. Dat wil zeggen: minder weken betaald en minder stabiliteit", vertelt Trio. "Terwijl studio's en streamingdiensten in de lift zitten, kunnen schrijvers plots niet meer rondkomen."
De Amerikaanse scenarioschrijvers eisen daarom - naast hogere lonen - ook meer werkzekerheid. “We vragen dat bedrijven een vastgelegd aantal schrijvers inhuren voor een vastgelegde periode, ongeacht of ze nodig zijn of niet”, valt te lezen in een verklaring van de vakbonden.
Artificiële intelligentie
Volgens Trio vormt ook de opkomst van artificiële intelligentie (AI) een grote dreiging voor het schrijversberoep. "AI heeft recent grote stappen vooruit gezet. De Writers Guild vreest dat AI zal worden ingezet bij het schrijven van series en films."
"Ze willen garanties dat dit niet zal gebeuren, en dat hun eigen scenario's niet zullen worden gebruikt om AI verder te ontwikkelen. Ze willen geen product voeden dat hun inkomsten verder in gevaar brengt, maar de studio's willen hierover zelfs niet in discussie treden met de schrijvers."
Wat waren de gevolgen van de staking in 2007?
Vijftien jaar geleden legden Amerikaanse scenaristen ook al en masse het werk neer. De staking duurde in totaal 100 dagen, goed voor 2 miljard dollar verlies.
"Ook inhoudelijk waren de gevolgen verregaand", vertelt Lieven Trio. Zelfs tot op uw Vlaamse televisiescherm:
Al heel snel sneuvelden de dagelijkse actuaprogramma's: daily shows en night shows, zoals "Jimmy Kimmel Live!" werden tijdelijk niet meer uitgezonden.
Vervolgens verdwenen de dagelijkse soaps van antenne: programma's waarbij scenaristen op korte termijn verhaallijnen schrijven.
Op middellange termijn kwamen fictieseries in de problemen. Seizoenen moesten noodgedwongen worden ingekort. "Breaking bad" maakte 7 afleveringen in plaats van de voorziene 9. Ook de serie "Lost" moest afleveringen annuleren. "The big bang theory" moest maar liefst 9 afleveringen uitstellen.
De productie van films werd wat langer gevrijwaard. Filmscripts worden erg vroeg in de productieketen geschreven. Scripts die klaarlagen konden nog in productie gaan. Op langere termijn ontstonden er echter wel problemen. Bepaalde films, zoals "X-Men Origins: Wolverine", gingen in productie voor het script volledig af was. Andere films werden uitgesteld. Dit was bijvoorbeeld het geval bij "Thor", "Star Trek" en "Ant man".
Unscripted realitytelevisie heeft daarentegen geprofiteerd van de staking. Unscripted betekent: geen schrijvers nodig. Er werden bijvoorbeeld extra seizoenen besteld van "Big Brother" en "The apprentice".
Impact vandaag
Hoe lang de staking deze keer zal duren, is nog niet duidelijk, maar de impact zal ook nu voelbaar zijn. Grote film- en televisieproducties dreigen stil te vallen als er geen nieuwe scenario’s worden geschreven. Vooral dagelijkse soaps en latenightshows zoals "Jimmy Kimmel Live!" en "The tonight show starring Jimmy Fallon" delen nu al in de klappen.
"De belangen van schrijvers (WGA) en producenten (AMPTP) liggen zeer ver uit elkaar", besluit Trio. "De vakbonden stelden een eisenpakket op ter waarde van 429 miljoen extra dollar voor lonen, betere gezondheidszorg, hogere pensioenen en meer scenaristen op projecten. De producenten willen hen slechts voor 86 miljoen tegemoet komen."
"Er is bovendien een erg groot draagvlak voor deze staking. Maar liefst 98 procent van de leden van de Writers Guild (WGA) was voorstander. Het is maar de vraag of er snel een consensus gevonden wordt."
Waarom staken de scenaristen in Hollywood?
