Na de zoveelste hetze: waarom Ongehoord Nederland uit de ether dreigt te verdwijnen

Nog geen anderhalf jaar op het televisiescherm, maar nu al lijkt omroepvereniging Ongehoord Nederland (ON!) het voor de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) verkorven te hebben. Complottheorieën, leugens en fouten tegen de journalistiek code, het passeerde de voorbije tijd allemaal tijdens het nieuwsprogramma van de omroep 'Ongehoord Nederland' .  NPO vroeg deze week aan staatssecretaris voor Media Gunay Uslu (D66) om de vergunning van de aspirant-omroep in te trekken. Een formeel antwoord daarop kwam er nog niet. 

Het systeem van de publieke omroep werkt in Nederland helemaal anders dan in Vlaanderen. Ongehoord Nederland heeft sinds 2022 een eigen uitzendplek op de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Die bestaat uit heel wat omroepen zoals NOS, KRO of AVROTROS. 

Dat Ongehoord Nederland in de eerste plaats al op een van de netten van de publieke omroep mocht uitzenden, heeft alles te maken met de regelgeving bij onze noorderburen. Die stelt dat iedereen in het land een aspirant-omroepvereniging op de publieke omroep mag starten indien er 50.000 betalende leden (8,5 euro per lid) opdagen en indien men zich voor nieuwsprogramma's houdt aan een journalistieke code. 

Dat aantal leden vormde voor Ongehoord Nederland geen enkel probleem. De omroep had sinds zijn oprichting in 2019 al een ruime achterban verzameld met uitzendingen op het internet. Vooral Nederlanders die zich, zoals de naam aangeeft, ongehoord voelden door de reguliere media vonden er aansluiting. Zo was er bijvoorbeeld een "zwartepietenjournaal" waarop in tegenstelling tot het "sinterklaasjournaal" bij NPO wel nog roetzwarte pieten verschenen. Bijna 75.000 mensen zijn intussen geabonneerd op het YouTubekanaal.

De man die zowel op als achter de schermen aan de touwtjes trekt is Arnold Karskens, een ervaren journalist die zijn sporen verdiende als oorlogsverslaggever in het Midden-Oosten.

Maar de afgelopen tien jaar botste Karskens steeds vaker met de reguliere media. Zo had hij een aanvaring met een journaliste van De Volkskrant die hij van plagiaat beschuldigde en schreef hij in 2016 een boek over corruptie binnen de media.

Intussen richtte hij Ongehoord Nederland op. De laatste jaren werd hij daar een luide stem tegen de overheid, tegen de reguliere media, tegen het coronabeleid en tegen een 'linkse elite' die Nederland en bij uitbreiding Europa in de ban zou houden. 

Het is die ideologische visie die aan bod komt bij Ongehoord Nederland. Journalisten van het Nederlandse onderzoeksplatform Pointer (KRO-NCRV) onderzochten de data van tachtig afleveringen van Ongehoord Nieuws , het praatprogramma waarmee ON! op NPO-kanalen kijkers trekt.

Meer dan 88 procent van de debatgasten blijkt van radicaal-rechtse signatuur te zijn. Met stip op één staan daarbij politici van Forum voor Democratie, de partij van Thierry Baudet die overigens zelf al vaak in de studio opdook. Baudet kwam de afgelopen jaren meermaals in opspraak, vooral voor het verspreiden van allerlei complottheorieën zoals de bewering dat kwaadaardige reptielen de wereld regeren.

Maar de redactie steekt ook graag de grens over. Zo zijn ook mandatarissen van Vlaams Belang er kind aan huis. Onder andere voormalig Kamerlid Dries Van Langenhove , partijvoorzitter Tom Van Grieken , Vlaams volksvertegenwoordiger Sam Van Rooy en ondervoorzitter van het Vlaams parlement Filip Dewinter mochten er al aanschuiven.

In een format waarbij een of twee moderatoren een gesprek tussen een drietal tafelgasten leiden, gaat het er dikwijls eensgezind aan toe. 

In veel gevallen bevestigen of versterken de moderator en medegasten zelfs de standpunten van de spreker. Zo kon Filip Dewinter het bijvoorbeeld zonder veel tegenspraak hebben over omvolking , een controversiële theorie die stelt dat regeringen de etnische samenstelling van Europa voor eigen gewin willen veranderen.

"Het gaat om allerlei inbreuken tegen de journalistieke voorwaarden", zegt onderzoeksjournalist Jerry Vermanen in de VRT NWS-podcast Het Uur van de Waarheid. "Die stellen dat een journalist weerwerk moet bieden en doorvragen. Dat gebeurt niet."

Omvolking is trouwens lang niet de enige discutabele theorie die bij ON! kritiekloos passeert. "In minstens zestig van de tachtig onderzochte uitzendingen kwamen complotten of desinformatie voor", stelt journalist Jerry Vermanen. 

"Mensen mogen er bijvoorbeeld beweren dat de klimaatverandering niet plaatsvindt terwijl de wetenschap bewijst dat dat wel zo is", zegt Vermanen. "Bij grote beschuldigingen hoort ook groot bewijs. In plaats daarvan mogen gasten er een uitzending lang leeglopen."

Enkele maanden geleden ontstond er bovendien grote ophef toen een van de presentatoren na een filmpje over een vechtpartij  zei dat "blanken op grote schaal in elkaar worden geslagen door negers (sic.)".

Al in september van vorig jaar distantieerden verschillende andere omroepen binnen het NPO-bestel zich daarom van ON!. De NPO legde de aspirant-omroep ook al tweemaal een boete op voor het niet naleven van de regels, een derde volgde afgelopen week.  "ON! richt schade aan aan de betrouwbaarheid van de publieke omroep", zegt Arjan Lock, de voorzitter van het College van Omroepen.

Bij ON! zelf komen de sancties vooral aan als een aanval op hun vrijheid en het vrije woord. “Wij zullen uit naam van de vrijheid van meningsuiting de NPO-sancties tot bij de hoogste rechterlijke instanties aanvechten", reageerde Karskens al.

De vraag tot schorsing lokt hevige reacties uit in Nederland. Niet alle media keerden overigens hun kar tegen ON!. Lucas Goes, directeur van de omroepvereniging PowNew, zegt aan Pointer "niet zo van het verbieden" te zijn. Volgens Goes moeten de andere media maar eens in de spiegel kijken. "Door geen of slechts heel beperkt ruimte te bieden aan andere geluiden, kon Ongehoord het bestel binnen marcheren..."

En zo woedt in Nederland nu een discussie over persvrijheid. Er zijn stemmen die menen dat die door een eventuele schorsing in het gedrang komt, terwijl tegenstanders dan weer opperen dat na herhaaldelijke boetes het te gek is om belastinggeld te steken in een zender die de regels niet volgt. De zender kan nog altijd op andere plekken in vrijheid zijn ding doen, klinkt het, maar niet als publieke omroep. 

Of staatssecretaris Gunay Uslu (D66) de licentie van ON! ook echt intrekt, is nog niet geweten. Daarover komt de komende weken meer duidelijkheid. "Mijn persoonlijke inschatting is dat ON! niet meteen beterschap zal geven of fouten zal rechtzetten", denkt Vermanen. "Mogelijk gaan ze bij een verbanning gewoon weer andere kanalen gebruiken."