Fastfood of (bijna) niets: 90 procent van de Vlamingen heeft nauwelijks gezonde voeding in de buurt

Een vettige hamburger of toch een gezond fris slaatje? Voor veel Vlamingen is dat geen echte keuze: bijna 90 procent woont in een zogenoemd "voedselmoeras". "Dat is een plaats waar er meer ongezond dan gezond voedsel beschikbaar is", legt Vincent Smets van Sciensano uit aan VRT NWS. Als je in een omgeving van een kilometer rond je woning pakweg meer fastfoodtenten dan groenteboeren vindt. "Meer zelfs, een kwart van de Vlamingen heeft geen enkel gezond voedingsverkooppunt in hun buurt."

En dat kan een probleem vormen voor de volksgezondheid. Er is volgens eerder onderzoek een link met overgewicht en het wonen in zo’n voedselmoeras. Hoe meer ongezonde voeding beschikbaar is, hoe verleidelijker het is om die ook te kopen. "Als je in je dorp enkel een frituur hebt en een paar kilometer moet afleggen voor een gezond alternatief, gaat de stap kleiner zijn om naar die frituur te gaan", zegt Smets. "Het maakt het moeilijker om een gezond dieet erop na te houden."

Mensen met een laag inkomen, ouderen en jongeren wonen nog vaker in een voedselmoeras. Die groepen zijn volgens de onderzoekers "extra kwetsbaar". "Jongeren bijvoorbeeld zijn heel beïnvloedbaar voor marketing en omgevingsinvloeden", legt Smets uit. Als ze in hun omgeving om de oren geslagen worden door ongezonde hamburgers of een vettige durum, is de verleiding dan ook des te groter om ervoor te kiezen. 

Die voedselmoerassen houden trouwens geen rekening met supermarkten. Wie in zijn buurt alleen keuze heeft tussen gefrituurde of vettige snelle happen, kan natuurlijk nog steeds in het grootwarenhuis terecht voor een gezonder alternatief. "85 procent van onze voedingsaankopen gebeurt in een supermarkt", zegt Smets. Daarom hebben de onderzoekers ook gekeken naar het aantal "voedselwoestijnen" waar specifiek naar supermarkten wordt gekeken.

Het begrip voedselwoestijnen -food deserts- is overgewaaid uit de Verenigde Staten (net als -moerassen trouwens). Het gaat om delen van het land waar je geen of nauwelijks toegang hebt tot betaalbaar gezond voedsel via de supermarkt. In tegenstelling tot het aantal voedselmoerassen valt het aantal -woestijnen in Vlaanderen gelukkig al bij al mee. Slechts een klein percentage van de bevolking woont in zo’n voedselwoestijn doordat er erg veel supermarkten zijn in ons land.

Veel mensen gaan naar de supermarkt met de auto, toch is ook die voedselwoestijn een belangrijke parameter. "Zeker als het gaat over mensen met een beperkte mobiliteit", legt Smets uit. "Denk aan ouderen of mensen met een laag inkomen die geen auto ter beschikking hebben." Het goede nieuws is dat het aantal mensen met een laag inkomen in zo'n woestijn gedaald is. Daar staat tegenover dat steeds meer ouderen in een voedselwoestijn zijn terechtgekomen.

Hoewel het nog om een klein percentage gaat, gaat het toch om bijna 3 procent van de 65-plussers. Omgerekend zijn dat enkele tienduizenden mensen die dreigen afhankelijk te zijn of te worden van anderen voor hun inkopen. "Door de toenemende vergrijzing verwachten we dat het aantal mensen in voedselwoestijnen gaat toenemen en zo dus nog meer afhankelijk gaan worden van familie, vrienden of kennissen."

Wat moeten we hier nu mee? Zoals veel zaken in dit land zijn veel bevoegdheden rond gezonde voeding verspreid over verschillende niveaus. Ook de lokale besturen willen graag wat meer kunnen ingrijpen. "We vragen daarom een duidelijker wettelijk kader", zegt Smets. "In afwachting daarvan kunnen steden en gemeenten bijvoorbeeld gratis water aanbieden of het aanbod van ongezonde dranken in automaten van stedelijke sportinfrastructuur bekijken."