Op 15 maart zouden de federale regering en uitbater Engie naar buiten komen met een becijferd akkoord over de levensduurverlenging van onze twee jongste kernreactoren Doel 4 en Tihange 3. Bijna anderhalve maand later is er nog altijd geen enkel cijfer bekend. De landing is nog niet meteen in zicht: de onderhandelingen verlopen erg moeizaam. Een juridisch afgeklopt akkoord voor de zomervakantie wordt bijna onmogelijk.
Onderhandelingen over Doel 4 en Tihange 3 slepen aan: juridisch sluitend akkoord voor de zomer onwaarschijnlijk
Luc Pauwels
Gepubliceerd:
"We laten ons niet meer opjagen door deadlines: het moet vooral een goed akkoord zijn". We horen het voortdurend wanneer we informeren naar de onderhandelingen over de levensduurverlenging van Doel 4 en Tihange 3. En ook: "We blijven met mekaar praten, die gesprekken verlopen constructief." Vraag is wat dat betekent, "constructief". Niemand durft, kan of wil zich nog vastpinnen op een nieuwe datum. Dieper in de coulissen vangen we almaar meer verontrustende geluiden op. "Het gaat niet vooruit", "er is blijkbaar geen sense of urgency," "we begrijpen het niet", "er is geen enkele betekenisvolle vooruitgang in de hoofddossiers". De toon klinkt meer en meer geërgerd, wrevelig. Aan beide kanten van de onderhandelingstafel.
Dat gaat over sentimenten. Maar er zijn ook de feiten: er is nog altijd geen enkele kostprijs bekend van de zwaarste uitgavenposten in het dossier. Hoeveel miljard moet uitbater Engie maximaal opzijzetten voor de berging van het nucleaire afval? Hoeveel miljard zal het stoppen in de afbraak van de kerncentrales? Hoeveel financiële steun zullen de verlengde centrales Doel 4 en Tihange 3 krijgen? Er is geen enkel bedrag op geplakt.
Nog altijd geen bedragen over de berging van het nucleaire afval
Nochtans: op 15 maart al zouden die bedragen gepubliceerd worden, zo beloofden de regering en Engie begin dit jaar toch. Ze zouden staan in een nieuw document, het zogeheten "Updated Heads of Terms" dat op 15 maart ten laatste moest verschijnen.
"March 15, 2023 at the latest", zo stond het tot twee maal toe in het tussenakkoord van 9 januari jongstleden. Dat legde de krachtlijnen van de levensduurverlenging vast, maar gaf nog geen exacte cijfers vrij. Dat was dus voor de "Updated Heads of Terms".
Daarin moest de indeling van de verschillende soorten nucleair afval definitief worden vastgelegd, met voor elk type afval ook het exacte volume en de kostprijs van de berging per volume. Ook de plafondbedragen die Engie voor elk type afval moest betalen ("the caps") zouden op 15 maart duidelijk moeten zijn: dat zijn de beruchte miljarden euro's die al sinds het begin hét strijdpunt uitmaken van de onderhandelingen.
Engie wil zo weinig mogelijk miljarden storten, maar de federale regering toont zich een taaie onderhandelaar.
Engie wil zo weinig mogelijk miljarden storten, maar de federale regering toont zich een taaie onderhandelaar. Ze legt Engie hoge eisen op omdat ze wil vermijden dat de kosten van de nucleaire erfenis wordt afgewenteld op de bevolking. Het vastklikken van de miljarden is dan ook waar alles om draait.
Maar uit meerdere betrouwbare bronnen aan beide zijden van de tafel blijkt dat nog niets is vastgelegd: voor het lichtere radioactieve afval is er zelfs nog discussie over de volumes. Die volumes zijn groot. En je hebt exacte volumes nodig om vast te leggen hoeveel miljarden nodig zijn voor het verpakken en bergen van elk soort afval.
Nog altijd geen bedragen over de ondersteuning van de kerncentrales
Ander moeilijk disscusiepunt: de ondersteuning van Doel 4 en Tihange 3 wanneer ze vanaf 2026 tien jaar langer beginnen te draaien. Engie eiste én kreeg garanties op een verzekerde prijs: het wil het debacle voorkomen van de verlenging van onze drie oudste kernreactoren in 2015 (Doel 1, Doel 2 en Tihange 1).
Die mogen tot 2025 blijven draaien. Maar tussen 2015 en 2021 maakte één van de reactoren (Tihange 1) jaar na jaar financieel verlies. Het is nog maar de vraag of Tihange 1 de opgestapelde verliezen tegen 2025 zal kunnen dichtrijden. Mogelijk ziet Engie de honderden miljoenen die het extra moest investeren om de reactor tien jaar langer in dienst te houden nooit meer terug.
Engie wil dat risico niet langer dragen en verkreeg dat de regering voor 50 procent mede-eigenaar wordt van Doel 4 en Tihange 3. En het eiste een ondersteuningsmechanisme om de verliezen op te vangen.
Dat ondersteuningsmechanisme werd ook al op 9 januari aangekondigd. Toen lagen er nog twee modellen op tafel. Het eerste model werkt met een richtprijs (een zogenaamde "strike price": als de verkoopprijs van de elektriciteit uit de twee reactoren onder die richtprijs daalt, past de overheid de verliezen bij. Als de verkoopprijs hoger is dan de richtprijs, moet dat surplus worden afgestaan aan de overheid.
In het tweede model wordt de stroom van de twee kernreactoren aan productieprijs verkocht, plus een vaste winstmarge erbovenop. Die winst zou dan gaan naar de overheid.
Meerdere bronnen geven aan dat Engie en de federale regering voor het eerste model hebben gekozen. Alleen... de "strike price" is nog altijd niet vastgelegd. En er wordt bijkbaar ook nog gediscussieerd of de inkomsten bovenop die richtprijs helemaal of gedeeltelijk naar de staatskas zullen vloeien.
Daardoor blijft het ondersteuningsmechanisme momenteel nog een lege doos. Engie weet helemaal niet hoe stevig de ondersteuning zal zijn. Sterker zelfs: met een te lage richtprijs kan het zelfs nog verlies maken op de verlengde kernreactoren.
Zonder cijfers geen nucleaire brandstof
Er is dus nog geen enkele exacte kostprijs vastgelegd voor de levensduurverlenging. 15 maart ligt al anderhalve maand achter ons en de deadline wordt almaar uitgesteld: eerst schoof die op naar eind maart, daarna werd dat het begin van de paasvakantie, dan de eerste week na de paasvakantie. Donderdag nog lichtte premier De Croo in de Kamer toe dat de top van Engie zelf "voor de zomer hoopte tot een globaal akkoord te komen".
Met dat globaal akkoord bedoelt De Croo wel degelijk de "Updated Heads of Terms", zo leerde ons navraag bij het kabinet. Dat zou dus drie maanden vertraging kunnen oplopen. Nochtans is het document uiterst belangrijk voor Engie: pas als de cijfers zijn afgeklopt, zal het zijn bestelling plaatsen voor nucleaire brandstof.
Pas als de cijfers zijn afgeklopt, zal Engie zijn nucleaire brandstof bestellen. Maar die cijfers zijn er nog altijd niet
Zo'n brandstofcontract gaat dan ook over heel veel geld: één lading van een kernreactor kost al gauw een paar tientallen miljoenen euro's. Met een verse lading houden Doel 4 en Tihange 3 het normaal anderhalf jaar uit. Bij een levensduurverlenging van tien jaar zit je dus makkelijk boven de 100 miljoen euro.
Eénmaal het contract getekend, gaan de centen pas echt aan het rollen en weten we ook wanneer de reactoren opnieuw kunnen draaien. Want zonder brandstof geen draaiende reactoren en geen levensduurverlenging. Maar die bestelling is er dus nog altijd niet.
Zonder nucleaire brandstof geen levensduurverlenging
Nochtans ligt er al een kleine reserve uranium klaar om splijtstofelementen te maken. In 2018 lagen Doel 4 en Tihange 3 maandenlang stil omdat er betonproblemen waren vastgesteld in de bunkers naast het kernreactorgebouw. Die noodgedwongen onderbreking spaarde uranium uit, uranium dat Engie dus nog achter de hand heeft.
Maar dat uranium moet eerst nog verwerkt worden om als splijtstofelementen gebruikt te kunnen worden in de Belgische kerncentrales. Dat gebeurt bij een Duitse producent. Die producent heeft volgens onze bronnen zelfs nog een slot vrij om het uranium te verwerken. 15 maart moest Engie een "go" geven. Maar het akkoord met onze regering bleef uit. Engie kreeg van de Duitsers nog uitstel tot eind maart. Maar de "Updated Heads of Terms" was er nog altijd niet. Het geduld aan Duitse zijde is intussen zo goed als op: de splijtstofelementen kunnen nog tijdig klaar zijn, maar dat dreigt aan een fikse meerprijs te gebeuren.
Die meerprijs kan een impact hebben op de onderhandelingen met de regering: hij weegt op het rendement van de kernreactoren. Mogelijk moet dan ook het ondersteuningsmechanisme naar omhoog.
Zonder nucleaire brandstof dreigt een stroomtekort
Bovendien is er een extra alarmerend element dat de onderhandelingen nog moeilijker maakt: er dreigen al stroomtekorten in de winter van 2025-2026. Dat is een jaar vóór Doel 4 en Tihange 3 opnieuw zullen opstarten. De twee kernreactoren liggen normaal gezien vanaf de zomer van 2025 tot november 2026 stil om ze klaar te maken voor hun levensduurverlenging.
De regering heeft Engie gevraagd om te onderzoeken of het die moderniseringswerkzaamheden tijdens de winter '25-'26 tijdelijk kan opschorten. Dan kunnen Doel 4 en Tihange 3 toch draaien en een dreigend stroomtekort mee helpen afweren.
Maar als Doel 4 en Tihange 3 toch in de winter van '25-'26 zouden moeten draaien, komt er nog méér druk op de bestelling van de nucleaire brandstof. De uraniumreserve die nu klaar ligt, moet dan al tegen 2025 verwerkt worden tot bruikbare brandstof voor een kerncentrale. Dat is ruim een jaar eerder dan voorzien. Over 2,5 jaar moeten de splijtingselementen er liggen: dat wordt wel héél krap.
Het maakt de druk op de onderhandelaars nog groter. Toch gaan ze amper vooruit. En het wordt er blijkbaar niet beter op: de echo's die we van beide partijen de afgelopen weken opvingen klinken almaar somberder.
Pas na de zomervakantie juridisch klaar
Beide partijen verwijten mekaar getreuzel. Volgens de ene verliest de andere zich onnodig in details en struikelt die over elk punt en komma. Volgens de andere ziet de overzijde van de tafel niet in dat het nu echt wel nodig is om hard door te onderhandelen. Totaal tegengestelde lezingen dus: het toont hoe groot de kloof tussen de onderhandelaars is. Er wordt gebikkeld met het mes tussen de tanden en met almaar grotere tegenzin.
Dat onze premier ook nog zijn handen vol heeft met andere dossiers, maakt het er allemaal niet makkelijker op. Het leidt tot ergernis bij Engie, waar het hoofdkwartier in Parijs de onderhandelingen naar zich toe heeft getrokken. Topvrouw Catherine MacGregor is al meerdere keren naar Brussel afgezakt zonder een grote doorbraak te kunnen forceren. Het geduld raakt stilaan op.
De nieuwe splijtstof is ook nodig om een dreigend stroomtekort in de winter 25'-26' op te vangen: dat wordt krap
Intussen dringt de tijd. Want eenmaal er een akkoord is, moet dat nog in juridisch bindende teksten worden gegoten om het over te maken aan Europa. Begin dit jaar gingen de beide partijen ervanuit dat dat nog 3,5 maanden in beslag zou nemen.
Tegen 30 juni zou het akkoord klaar zijn om het voor te leggen aan Europa. Tenminste: wanneer de "Updated Heads of Terms" op 15 maart zou zijn beklonken. Maar we zitten intussen met anderhalve maand vertraging en lijkt het er meer en meer op dat alles pas na de zomervakantie juridisch zal klaar zijn. Dan moet de Europese Commissie het akkoord nog goedkeuren. Volgens de orginele planning zou dat rond maart 2024 rond zijn. Maar ook die datum dreigt op te schuiven. Mogelijk geeft Europa pas midden volgend jaar zijn fiat voor het akkoord.
Lichtpuntje
Sombere vooruitzichten, maar er is toch één lichtpunt: beide partijen blijven aan de onderhandelingstafel zitten. Want de winter van 2025-2026 nadert, en daarmee ook het dreigende stroomtekort. Een horrorscenario voor zowel de regering als Engie: gemeenten in het donker zetten, dat moet ten allen prijze worden voorkomen.
Alleen: hoe dat horrorscenario moet worden vermeden, daarover tasten we op dit moment nog in het duister.
