Rudi Vranckx over zijn werk als oorlogsjournalist in Oekraïne: "Onpartijdigheid bestaat niet als je voor massagraven staat"

De oorlog in Oekraïne is al meer dan een jaar bezig en blijft gruwelijk, maar toch besteden mensen minder aandacht aan het nieuws daarover. "Dat is niet per se omdat het allemaal negatief nieuws is, maar omdat het altijd om dezelfde gebeurtenissen gaat", verduidelijkt oorlogsjournalist Rudi Vranckx. "Elke dag bombardementen, elektriciteitsnetwerken die uitvallen, mensen die zonder stroom en warm water zitten: dat horen we al een jaar lang. Dan treedt er gewenning op." 

Vranckx trekt al meer dan 30 jaar van oorlog tot oorlog en merkt zelf dat hij last heeft van die gewenning. "Ik probeer zolang als kan nieuwe kanten van de oorlog te belichten, maar als het me niet meer prikkelt na een tijd - hoe erg het ook is - zoek ik een ander theater op."

In 2003 was Vranckx aanwezig in Irak, en ook toen merkte hij dat de lat voor aandacht steeds hoger lag. "Het dodental moest steeds hoger liggen in Bagdad voordat het nieuwswaardig was in België. Heel vreemd om te zeggen, maar op een gegeven moment waren 300 doden niet genoeg om een hele reportage te maken." 

Kan die interesse dan ooit opnieuw worden aangewakkerd? "Nu lijkt Oekraïne te starten aan een offensief dat een nieuwe fase kan betekenen in de oorlog. De geschiedenis zou dan opnieuw een twist krijgen en dan zal er wel aandacht zijn. Ook als er meer vrees is dat Poetin op die nucleaire knop zal drukken, spreken we van "nieuw nieuws" en gaat alle aandacht terug naar de oorlog."

Wanneer je al zoveel jaar naar de oorlog trekt, is het onmogelijk dat het niet in je kleren kruipt. "Mijn wereldbeeld is niet fundamenteel veranderd, maar ik begrijp nog steeds niet hoe mensen dat elkaar kunnen aandoen", benadrukt Vranckx. "Als je met je neus op massagraven staat, is het heel moeilijk om onpartijdig te blijven." 

"Ik heb daar vaak discussies over gehad met de ombudsman. In de politiek is dat anders, daar heeft elke partij zijn vorm van waarheid en is het belangrijk dat de journalist onpartijdig blijft. Maar wanneer je in de voetsporen van oorlog en gruwel loopt, wat is dan onpartijdigheid?" Vranckx leeft met 1 gouden regel: de feiten zijn heilig. 

"Als oorlogsjournalist val je steeds terug op het enige wat je kan doen: tonen en vertellen wat je ziet, maar ook vertellen wat je niet ziet en voldoende context meegeven. Een oorlog is een soort puzzel en wij als journalisten willen die stukjes voor de mensen invullen zodat we tot een duidelijk geheel komen." 

"Oorlog is het moment bij uitstek dat er gelogen en bedrogen wordt. Dat was 150 jaar geleden al zo en is nu niet anders. Nu zijn er alleen zoveel meer mogelijkheden. Ik weet nog op de derde of vierde dag van de oorlog in Oekraïne dat Zelenski opriep om de wapens neer te leggen. Dat bleek om een deepfake te gaan. Voor zo'n dingen moeten we extra opletten." 

Traditionele media blijven de gids bij uitstek om mensen te begeleiden naar de juiste informatie, volgens Vranckx. "Omdat ze de informatie factchecken. Je hebt heel wat trollen die desinformatie in het rond strooien op sociale media. Bij traditionele media heb je een duidelijkere houvast." 

Heel wat desinformatie en propaganda komt vanuit Rusland, volgens de oorlogsjournalist. "Dat is de grote blinde vlek van deze oorlog: je weet niet wat er echt leeft bij de Russische bevolking." Het is heel moeilijk om aan informatie te raken van Russische journalisten, omdat velen zijn gevlucht en weinig informatie doorkrijgen. "We proberen een eigen netwerk op te bouwen met gezinnen die aan de grens wonen en familie hebben in Rusland, maar ook dat is niet evident."