De Raad voor Vergunningsbetwistingen boog zich vandaag in een openbare zitting over de omgevingsvergunning voor de nieuwe ethaankraker Project One. Die wil het chemiebedrijf Ineos bouwen in de Antwerpse haven. Dertien milieuorganisaties en de Nederlandse provincies Zeeland en Noord-Brabant waren in beroep gegaan tegen die vergunning omwille van de stikstof- en klimaatimpact van de installatie.
Rechter buigt zich over vergunning voor nieuwe ethaankraker van Ineos: wat is Project One precies, en wat staat er op het spel?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Kan Ineos zijn nieuwe ethaankraker eindelijk bouwen, vier jaar nadat topman Jim Ratcliffe zijn Project One in Antwerpen kwam voorstellen? Daarover ging de openbare zitting van de Raad voor Vergunningsbetwistingen die vandaag plaatsvond in Brussel. Dertien ngo's (waaronder Greenpeace, Bond Beter Leefmilieu, WWF, Climaxi en Bos+) vochten begin dit jaar de vergunning aan. Ze hadden daar een milieuadvocaat van de milieuorganisatie ClientEarth voor onder de arm genomen. Ook de Nederlandse provincies Zeeland en Noord-Brabant zijn in beroep gegaan tegen de vergunning. Intussen zijn de argumenten van alle partijen gehoord. De openbare zitting van vandaag was de laatste stap in dat proces.
Wat is Project One precies?
Project One is een zogenaamde ethaankraker. Dat is een installatie waarmee ethyleen gemaakt wordt op basis van aardgas. Ethyleen is dan weer een bouwsteen voor kunststoffen in bijvoorbeeld auto-onderdelen, waterleidingen, wieken van windmolens en kleding.
Ineos maakt zich sterk dat Project One met voorsprong de meest energie-efficiënte en minst vervuilende ethaankraker in Europa wordt. Nu zijn er zo'n veertigtal. Project One zou de helft minder CO2 produceren dan de 10 procent minst vervuilende ethaankrakers die er nu al zijn.
De nieuwe ethaankraker zou volgens Ineos ook goed zijn voor de werkgelegenheid. Eenmaal operationeel zou de installatie 300 vaste jobs opleveren en daarnaast nog eens 150 los-vaste contracten.
Maar de opstart van het project verliep niet zonder slag of stoot. Pas in 2022, drie jaar na het bezoek van de Ineos-topman aan Antwerpen dus, verleende Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) de omgevingsvergunning die nodig was voor de bouw. En net die vergunning wordt dus betwist.
Waarom ligt de vergunning onder vuur?
De ethaankraker is omstreden vanwege de milieu- en klimaatimpact. Zo vreest de Nederlandse provincie Zeeland dat er door de nieuwe installatie te veel stikstof zou belanden in de beschermde natuurgebieden Westerschelde, het Verdronken Land van Saeftinghe en de Oosterschelde.
De stikstofuitstoot van de ethaankraker is een belangrijk twistpunt, maar ook de klimaatimpact speelt mee. "Afgezien van de lokale effecten op de natuur en de gezondheid die Project One zou veroorzaken, kunnen we niet negeren dat de basis van dit project wordt gevormd door fossiele brandstoffen, die zullen worden gebruikt om de bouwstenen van kunststoffen te maken", zo argumenteerden de milieuorganisaties toen ze begin vorig jaar in beroep gingen.
De Bond Beter Leefmilieu (BBL) wijst erop dat er bij het verlenen van omgevingsvergunningen zelden rekening wordt gehouden met de uitstoot van broeikasgassen die plastiek veroorzaakt over zijn hele levensloop. "1 ton plastiek is goed voor 5 ton CO2 in zijn hele levenscyclus", schetst Tycho Van Hauwaert van BBL, "en van die 5 ton worden er 3 uitgestoten bij de verbranding van dat plastiek in een afvaloven".
Bovendien zal de ethaankraker draaien op Amerikaans ethaangas. Dat ontstaat als bijproduct bij de winning van schaliegas, een proces dat bijzonder vervuilend is. Daar komt nog eens de klimaatimpact bovenop van het verschepen van dat ethaangas naar Europa. Ineos wijst er dan weer op dat de productie van ethyleen uit ethaangas veel klimaatvriendelijker is dan ethyleen uit ruwe aardolie.
Wat staat er op het spel?
Er is heel wat geld gemoeid bij de bouw van de nieuwe centrale. Ineos zelf investeert er zo'n 3 miljard euro in.
Bovendien heeft de Vlaamse regering ook een waarborg gegeven van 500 miljoen euro. Die waarborg, de grootste die de Vlaamse regering ooit gaf, garandeert de banken dat Vlaanderen mogelijke tekorten bijpassen als Ineos in geldnood zou komen. Maar op dit moment is daar nog geen beroep op gedaan.
"Voor ons staat er wel degelijk veel op het spel", beaamt Nathalie Meert, woordvoerder van Ineos. Maar dat geldt ook voor Antwerpen en Europa, vindt ze.
"Dit is een project dat één keer om de 25 jaar voorbij komt, want zolang is het geleden dat de laatste stoomkraker op Europese bodem is gebouwd. Tegenwoordig worden stoomkrakers gebouwd in Azië, China, Saudi-Arabië of de Verenigde Staten. Ineos heeft het initiatief genomen om dat in Europa te doen, waar de strengste milieuvoorwaarden gelden. Als de vergunning vernietigd wordt, zou dat betekenen dat er geen vernieuwing van de basischemie meer mogelijk is in Europa."
"De actievoerders richten hun pijlen op het verkeerde project", vervolgt Meert. "Door Project One te proberen tegenhouden, houden ze het status-quo van veel vervuilendere installaties in stand."
Kan de kraker nog tegengehouden worden?
De bouw kan wel degelijk nog gestopt worden, als de vergunning vernietigd wordt. Op dit moment maakt Ineos het terrein bouwklaar door het uit te vlakken, leidingen aan te leggen en funderingen te graven. Volgend jaar wordt de eigenlijke installatie gebouwd. Pas in 2026 wordt de ethaankraker volgens de planning in gebruik genomen.
Of het daadwerkelijk zover komt, weten we wanneer het oordeel van de Raad voor Vergunningsbetwistingen bekend is. En dat kan nog even duren. Als de standaardtermijnen gerespecteerd worden, volgt de uitspraak in juni. Maar Ineos verwacht dat de uitspraak ook over de zomer getild zou kunnen worden.
