Geestelijke gezondheidssector vraagt geld voor tolken tijdens therapie: "Geldgebrek leidt tot wanhopige situaties"

"In België kreeg ik te horen dat ik longkanker had", zegt Barbara Gluszek, een Poolse vrouw uit Leuven. Ze verhuisde een paar jaar geleden naar ons land voor de liefde en werkte hier als poetsvrouw. In Polen had ze eerder de diagnose borstkanker gekregen. "Na een borstamputatie was dat onder controle."

"Opnieuw de diagnose kanker krijgen, was erg moeilijk", gaat Gluszek voort. "Bovendien beheerste ik de Nederlandse taal niet goed, dat maakte het extra moeilijk om de dokters te begrijpen en te beseffen wat er allemaal met mij moest gebeuren." Ze sukkelde in een depressie en ging naar de psycholoog. "Het voelde goed om eindelijk te kunnen praten over m'n gevoelens en wat ik doormaakte in de taal die ik beheerste, dat werd mogelijk met een tolk."  

"Communicatie zonder een tolk was onmogelijk bij Gluszek", zegt Maarten Leyssen, behandelend psychiater in opleiding bij CGG Vlaams-Brabant. De basis van psychotherapie is elkaar begrijpen, volgens Leyssen. "Bovendien moet je als psychiater belangrijke beslissingen nemen, als je dan met Google Translate moet werken in plaats van een tolk, kunnen er grote misverstanden ontstaan."

De overheid gaat ervan uit dat anderstalige nieuwkomers zich beredderen, vindt Ayse Dogan, psycholoog bij CGG Vlaams-Brabant. "Bij een psychisch of medisch probleem, zie je dat ze de taal vaak nog onvoldoende beheersen." Volgens de psycholoog worden sommigen patiënten paniekerig, gestresseerd of zelfs kwaad. "Er is iets mis, maar ze krijgen het niet uitgelegd. Het leidt tot radeloosheid", gaat Dogan voort.

Anne Roekens, directrice van het CGG Vlaams-Brabant, treedt de psycholoog bij: "Als mensen niet in hun taal geholpen worden, zie je dat ze de zorg vaak uitstellen, het gevolg is dat de maatschappelijke kosten alleen maar groter worden."

Momenteel doen anderstalige nieuwkomers als alternatief vaak beroep op kennissen of familie om te tolken. "Dat is geen goede situatie en heeft een negatief effect op de privacy", gaat Roekens voort. "Wat kan er al dan niet worden gezegd? De therapeutische relatie is niet meer hetzelfde dan wanneer je met een tolk aan de slag zou zijn." 

Het leidt tot schrijnende situaties, volgens Dogan."Een moeder die suïcidaal is omwille van wat ze heeft meegemaakt, daarbij moet dan de dochter alles aan de psychiater uitleggen." 

"De kwaliteit die je op deze manier biedt in de geestelijke gezondheidszorg is beschamend", zegt Dogan voorts. 

Gluszek, die eerder als poetsvrouw werkte, kon een tolk niet betalen tijdens elk bezoek bij de dokter of psycholoog. Daarom deed ze beroep op een sociale tolk via het OCMW, maar daar wringt het schoentje. De Vlaamse overheid heeft in september 2019 de financiële tussenkomst voor sociale tolken teruggedraaid. "Nu moet je 48 euro per uur betalen voor de tolk (exclusief verplaatsingskosten) en dat komt nog eens bovenop de kosten van de consultatie", vertelt de directeur van het CGG Roekens. "De patiënten kunnen dit niet betalen, maar ook voor de centra geestelijke gezondheidszorg of zelfstandig therapeuten zijn deze kosten niet te dragen."

Daarom trekken het CGG Vlaams-Brabant en de Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen aan de alarmbel. Ze willen dat hier verandering in komt. "De overheid moet opnieuw budget voorzien. Op dit moment kan het wel voor Oekraïense ontheemden, zij kunnen zelfs gratis beroep doen op tolken. Dat zou moeten kunnen voor alle mensen", besluit Roekens.