België heeft zich vanmorgen alweer drie keer onthouden bij de stemming over de nieuwe Europese klimaatwet. Kunnen we op die manier nog wel een bijdrage leveren aan het internationale klimaatbeleid, en hoe komt dat over bij andere landen binnen Europa? VRT NWS vroeg het aan twee experts. "Dit verzwakt de positie van België."
België onthoudt zich nog maar een keer: welk figuur slaat België bij het Europees klimaatbeleid?
De Europese lidstaten hebben vanmorgen de nieuwe grote klimaatwet goedgekeurd. Er komt een koolstofprijs voor verwarming en transport, wat concreet betekent dat we vanaf 2027 meer zullen betalen voor fossiele brandstoffen als gas, stookolie, diesel of benzine.
Tegelijk richt Europa een sociaal klimaatfonds op. Voorts zullen ook de scheepvaart en de luchtvaartsector moeten betalen als ze broeikasgassen uitstoten, en komt er een grenstaks om bedrijven te beschermen tegen concurrentie uit landen waar de regelgeving rond koolstof minder strikt is. Zo wil Europa de overgang naar een wereld met veel meer hernieuwbare energie verder stimuleren in de strijd tegen de klimaatopwarming.
Maar België onthield zich vandaag nog maar eens bij de stemming over drie belangrijke onderdelen: het sociaal klimaatfonds, de koolstofprijs voor fossiele brandstoffen de grenstaks. Voor de zoveelste keer. Onlangs becijferde professor Hendrik Vos (Universiteit Gent) in de krant De Standaard nog dat België zich onthouden had bij zeven van de laatste negen stemmingen over een klimaatdossier. En dat was dus nog vóór de stemming van vandaag.
Waarom stemt ons land niet mee?
België onthoudt zich voor die stemmingen omdat het niet anders kan. Ons land hééft immers vaak gewoon geen klimaatstandpunt in Europese discussies.
Dat ligt aan de manier waarop ons land tot zo'n Europees standpunt komt. De federale regering en de gewesten moeten dat samen beslissen in consensus. Maar voor klimaatzaken zitten de federale regering en de gewesten niet op dezelfde lijn. Terwijl Wallonië, Brussel en de federale regering de Europese klimaatambities volgen, staat Vlaanderen vaak op de rem.
Een voorbeeld: Europa vraagt van België dat het tegen 2030 47 procent minder CO2 uitstoot dan in 2005. Wallonië, Brussel en de federale regering zien dat zitten, terwijl Vlaanderen slechts tot 40 procent wil gaan. Vlaanderen is wel vaker sceptisch over de Europese klimaatambities.
Zo noemde Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) Frans Timmermans twee weken geleden nog smalend een "klimaatpaus". Timmermans is de vicevoorzitter van de Europese Commissie en verantwoordelijk voor het Europese klimaatbeleid.
Dat het vaak botst bij de klimaatdossiers is opvallend. In andere dossiers lukt samenwerking tussen de gewesten en de federale regering immers wél. Zo valt bij de betrokken kabinetten te horen dat de samenwerking rond milieudossiers wel vaak in een constructieve sfeer verloopt.
Wat betekent dat voor ons land?
Jos Delbeke is ex-directeur-generaal Klimaat bij de Europese Commissie. Hij noemt de Belgische houding "ontgoochelend", vooral omdat de klimaatopwarming ook kansen biedt voor het beleid. Vlaanderen is terughoudend om er voluit voor te gaan, vindt Delbeke. Hij geeft het voorbeeld van warmtepompen, isoleren of zuiniger rijden. Daar zou het Vlaamse niveau volgens hem best nog wat meer mogen of moeten doen.
Dit verzwakt de Belgische positie
Europees klimaatexpert Jos Delbeke
In België is daar een grote meerderheid voor, maar door de interne structuur komt het er niet uit op Europees niveau, en dat is jammer, vindt Delbeke. "Het kan eigenlijk niet dat één niveau dit blokkeert. Daar zouden we toch iets moeten op vinden", hekelt hij de ingewikkelde Belgische staatsstructuur.
De vele onthoudingen ondermijnen de Belgische positie in Europese onderhandelingen, zoals die over de natuurherstelwet en verduurzaming, waarschuwt Delbeke: "Wat België nu doet, is zichzelf wegcijferen. Gelukkig zijn onze bedrijven beter mee dan onze overheden. Denk aan onze windmolenbedrijven: hier heeft België wél invloed."
België speelt door zijn houding steeds minder mee op Europees niveau, stipt Delbeke aan: "Als er coalities tussen verschillende landen worden gesloten, is het moeilijk om erbij te zijn. Dit verzwakt de positie van België."
Hoe kijken andere landen naar België?
België behoorde vandaag tot een heel select clubje van Europese landen dat zich onthield bij de stemming of tegen de klimaatwetten stemde: Hongarije, Bulgarije, Polen en Finland. Die landen stellen zich vaak eurokritisch op (zoals Hongarije) of proberen de belangen van hun fossiele-energiesector te verdedigen (Polen).
"De landen die tegen stemmen zijn meestal de usual suspects. Het valt binnen Europa dus zeker op dat België nu soms in dat lijstje staat", vertelt Hendrik Vos, professor Europese politiek aan UGent.
Het plaatst België buiten de debatten, vertellen diplomaten. Aan tafel zitten is geven en nemen, dat hoort bij onderhandelen. "Maar als het duidelijk is dat je je gaat onthouden, heb je ook wat dat geven en nemen betreft niks meer te zeggen. We worden daardoor ook tijdens het informele overleg op voorhand niet meer serieus genomen."
De Belgische positie valt binnen Europa zeker op
Politicoloog Hendrik Vos
"We spiegelen ons op Europees niveau vaak aan de noordelijke landen. Daar nemen we nu natuurlijk de tegenovergestelde positie van in. Die landen gaan er volop voor, wij zetten onszelf buiten het debat," schetst Vos.
"Ook in die onthouding of zelfs tegenstemmen zit weinig kracht. Je zou allianties kunnen vormen met landen die tegen zijn. Dat doen we niet. Het zou ook moeilijk zijn, want het gaat niet om natuurlijke bondgenoten van ons binnen Europa. We hebben met die landen geen relaties zoals met onze buurlanden."
