Wat maakt dat sommige mensen traditionele nieuwsmedia niet meer raadplegen of er zich zelfs helemaal van afkeren? Dat is de vraag die Ria Goris van de Erasmushogeschool in Brussel zich stelde. Daarvoor werden 80 mensen geïnterviewd, waarbij ze bevraagd werden naar hun beweegredenen om de traditionele media - zoals radio, televisie en kranten - te mijden of te wantrouwen.
De groep nieuwsmijders en -wantrouwers wordt jaar na jaar groter. Dat blijkt uit het Reuters Digital News Report dat binnenkort wordt gepubliceerd. Bijna één op de drie Vlamingen haakt af van de traditionele media.
Maar hoe komt dit nu? Dat onderzocht Ria Goris, docent in de opleiding journalistiek aan de Erasmushogeschool. Samen met studenten interviewde ze 80 nieuwsmijders en -wantrouwers en vroeg hen naar hun redenen waarom ze afhaken of net gaan wantrouwen. Via oproepen op sociale media konden mensen die zichzelf tot één van beide groepen rekenen, uitgebreid in gesprek gaan met de interviewers.
Nieuwsmijders zijn mensen die het nieuws niet meer volgen, terwijl er bij de groep wantrouwers een sterk geloof is dat de berichtgeving niet correct is. "Bij sommige mensen bleek uit de gesprekken dat het eerder ging om een tussengeval, deze hebben we dan ingedeeld in de combigroep", aldus Goris.
Bij het onderzoek werd ook in kaart gebracht wat de achtergrond van de 80 bevraagden was. Zo werd er onder meer gekeken naar het opleidingsniveau: het merendeel van de geïnterviewden behaalde minstens een bachelordiploma in het hoger onderwijs.
Nieuws wordt als negatief en eenzijdig gezien
De voornaamste reden voor sommige mensen om géén nieuws meer te volgen, is anders voor de groep nieuwsmijders dan voor de groep wantrouwers. De reden die het vaakst genoemd werd, was de veronderstelde eenzijdigheid in de verhalen die de media zouden meegeven. Een deel van de bevolking vond dat er op alternatieve kanalen meer in debat werd gegaan, waardoor ze de traditionele media makkelijker de rug toekeren.
Vooral bij mensen die afhaakten van het nieuws was de negativiteit de voornaamste beweegreden. Zo gaf één van de bevraagden aan al overprikkeld te zijn op het werk en het nieuws er dan niet meer te willen bijnemen. "Al dat slecht nieuws, ik wil het niet meer weten. Het draagt ook niets positiefs bij aan mijn dag."
De invloed van de coronaberichtgeving
De meeste nieuwsmijders en -wantrouwers ervaarden vooral tijdens de covidpandemie dat er aan eenzijdige en negatieve berichtgeving gedaan werd. "Voor bijna de helft van de gesprekspartners vormde die berichtgeving de aanleiding voor hun wantrouwen of het afhaken van nieuws, of heeft ze al een bestaand wantrouwen en neiging tot nieuws mijden versterkt", vult Ria Goris aan.
Daarnaast had een deel van de bevraagden het gevoel dat de media hen bewust bang probeerden te maken met de informatie die ze meegaven. Dit gaf sommige mensen stress en een teleurstellend gevoel, waardoor ze sneller besloten het nieuws niet meer te volgen.
Aanbevelingen voor journalisten
Om te vermijden dat mensen alleen de negatieve dingen uit het nieuws onthouden, kan er gelet worden op het actief brengen van positiviteit. "Het is ook goed als er meer positieve verhalen in de mix gebracht worden. Verhalen die veerkracht tonen en de mensen weer betrekken in het brengen van het nieuws", besluit Goris.
Vlaanderen doet het qua vertrouwen in traditionele media, zoals kranten of televisie trouwens, niet zo slecht in vergelijking met een aantal andere landen. Zes op de tien mensen heeft nog steeds vertrouwen in onze media. Tegelijk is het aanbod voor wie traditionele media wantrouwt, zeker online, wel groter en toegankelijker dan ooit.
Onderzoek over nieuwsmijders en wantrouwers: “Het nieuws voelt voor sommigen te negatief"