Drie op de vier jongeren uit de omgeving van Zwijndrecht lopen mogelijk gezondheidsrisico's door de zogenaamde forever chemical PFOS. Dat blijkt uit een onderzoek bij 300 jongeren dat gevoerd werd door het Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek VITO en drie universiteiten. Daarbij werden de waarden van PFAS, de groep van chemicaliën waar PFOS toe behoren, gemeten in hun bloed en in hun omgeving. Ook is er een duidelijk verband vastgesteld tussen de aanwezigheid van PFAS in het bloed en verstoring van het immuunsysteem, de hormonen en de ontwikkeling in de puberteit.
3 op de 4 jongeren uit omgeving van 3M Zwijndrecht lopen mogelijk gezondheidsrisico's door PFOS
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Hoe worden jongeren in de regio rond de fabriek van 3M in Zwijndrecht blootgesteld aan de zogenaamde forever chemicals PFAS? En wat doet dat met het lichaam? Dat onderzocht een studie van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek VITO, drie universiteiten (Universiteit Antwerpen, Universiteit Hasselt en VUB) en het Provinciaal Instituut voor Hygiëne (PIH) van de Provincie Antwerpen. Dat gebeurde in opdracht van de Vlaamse overheid.
De onderzoekers maten het PFAS-gehalte in het bloed van 303 jongeren tussen de 12 en 17 jaar oud die al minstens 5 jaar binnen de 5 kilometer rond de fabriek wonen. Daarnaast werden ook stalen genomen uit hun omgeving: van huisstof, maar ook van moestuinen en kippenrennen.
De resultaten van het onderzoek zijn deze middag bekendgemaakt. Daaruit blijkt dat 3 op de 4 onderzochte deelnemers mogelijk een gezondheidsrisico lopen door de PFOS-gehalten in hun bloed. Voor PFOA, een andere onderzochte PFAS, gaat het "slechts" om 10 procent van de onderzochte deelnemers. Verder werden er zes verschillende PFAS aangetroffen in het bloed van alle (of zo goed als alle) deelnemers: PFOS, PFOA, PFHxS, PFNA, PFBA en PFDA.
PFAS zijn chemische stoffen die water en vet afstoten. Ze worden amper afgebroken in het milieu. Daardoor kan het dat bijvoorbeeld de stof PFOS, die 3M al sinds het begin van de jaren 2000 niet meer produceert in Zwijndrecht, toch aangetroffen wordt in het bloed van jongeren die toen nog niet eens geboren waren. Net doordat ze zo moeilijk afbreken, stapelen de stoffen zich verder op in het lichaam.
Vooral eieren een probleem
Vooral de aangetroffen concentraties van de stof PFOS liggen hoger dan in de rest van Vlaanderen. Dat is natuurlijk niet verwonderlijk, aangezien er in de 3M-fabriek PFOS gemaakt werden. De verhoogde waarden werden vooral aangetroffen ten zuid- en noordwesten van de 3M-site, in de gemeenten Zwijndrecht, Melsele en Kallo. Hoe verder van de 3M-fabriek, hoe lager de aangetroffen concentraties waren.
In 1 op de 3 moestuinen werden te hoge PFOS-waarden aangetroffen, en in 1 op de 4 kippenrennen. Vooral eieren van eigen kippen bleken een belangrijke bron. Maar liefst 78 procent van de onderzochte eieren bevatten te veel PFOS. Maar ook de consumptie van lokale groenten en fruit, voeding uit de winkel en zelfs het gebruik van smeerolie jagen de totale PFAS-gehaltes in het bloed verder omhoog.
Verstoring van immuniteit en hormonen
De onderzoekers lezen uit de resultaten wat de wetenschap al lang weet, maar 3M blijft ontkennen: dat blootstelling aan PFAS tot gezondheidsproblemen kan leiden. Ze legden de meetresultaten naast de gezondheidseffecten die vastgesteld werden bij de deelnemers en zagen een duidelijk verband. "Een hogere PFAS-waarde geeft een hogere kans op een gezondheidseffect", klinkt het in het rapport.
Het gaat dan om verstoring van het immuunsysteem en de hormonenwerking. Dat kan leiden tot een verminderde weerstand tegen ziekten en een vertraging van de groei en de puberteit. Toch nuanceren de onderzoekers ook dat er in de meeste gevallen nog geen ziekte of gezondheidsschade vastgesteld is, maar wel vroegtijdige biologische veranderingen die nog omkeerbaar zijn.
Veel bewegen en gezonde voeding
"De resultaten liggen in de lijn van de verwachtingen", zegt de Zwijndrechtse schepen voor Leefmilieu Steven Vervaet (Groen). "Er zijn geen alarmerende afwijkingen gevonden (in de hormonale ontwikkeling of het immuunsysteem, red.), maar het spreekt voor zich dat dit problematisch is."
Vervaet besluit uit het onderzoek dat de jongeren in Zwijndrecht extra moeten letten op een gezonde levensstijl. "We moeten het probleem bij de bron aanpakken, saneren dus, en opletten met groenten en eieren uit eigen tuin. Maar we zullen bij onze jongeren ook moeten hameren op een gezonde levensstijl. Een verstoring van het immuniteitssysteem en de puberteit hebben ook te maken met een ongezonde levensstijl, waar PFOS als verzwarende factor nog eens bij komt. Veel bewegen en een gezonde voeding zijn hierbij natuurlijk belangrijk."
"Nog 4000 PFAS-hotspots"
Toon Penen van het burgercollectief Grondrecht noemt de resultaten "verschrikkelijk nieuws". "Het is jammer dat we de jeugd al van in het begin met historische vervuiling opzadelen. Al is het ook goed dat we nu tenminste weten dat jongeren zelfs al op jonge leeftijd blootgesteld worden aan zulke hoge concentraties."
"Deze studie toont duidelijk aan dat er met 3M een duidelijke bron is van de vervuiling, maar er zijn 4000 PFAS-hotspots in Vlaanderen waarbij dezelfde effecten verwacht kunnen worden. Gaan we nu aan alle Vlamingen groot en klein vragen om geen buitenloopeieren te eten? Of gaan de verschillende overheden nu eindelijk met grote haast zorgen voor een beleid dat een ongezonde blootstelling aanpakt? En dat eindelijk met de urgentie die dit verschrikkelijke probleem verdient?"
De Vlaamse overheid plant alvast een grootschalig bloedonderzoek van alle inwoners die in een straal van 5 kilometer rond de 3M-fabriek wonen. Tot 90.000 omwonenden komen daarvoor in aanmerking, maar ze moeten zich daar wel zelf voor aanmelden . Dat kan nog tot 1 juni.
Dit artikel werd om 14:37 aangevuld met een nieuwe reactie van Grondrecht en om 16:28 met de reactie van Steven Vervaet.
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
