"War on woke": wordt een strijd voor gelijkheid gekaapt door de politiek?

Gilles Mbiye-Beya (27), sportanalist en podcastmaker bij Koolcast, zegt dat hij zichzelf vroeger 'woke' noemde maar nu niet meer. "Nu ik zie hoe het woord is verdraaid door media en politiek, wil ik me er niet meer mee vereenzelvigen. De term 'woke' kwam al voor in de jaren 30 in Amerika. Daar werden negen zwarte jongeren veroordeeld voor de verkrachting van twee witte vrouwen. Later bleek dat ze dat niet hadden gedaan. In een protestlied daarover werd de term 'woke' gebruikt om te zeggen 'word wakker en kijk naar het onrecht dat er gebeurt'."

Naomi Izabela (19), voorzitter van de Antwerpse jeugdraad, zei onlangs dat 'woke' een gif is in onze maatschappij. “Het zorgt voor verdeeldheid terwijl er volgens mij veel mensen zijn die een verenigde maatschappij willen. Het is belangrijk dat we met z'n allen nog door één deur kunnen”. 

Jonathan Hendrickx (29), doctor in de media- en communicatiewetenschappen, definieert 'woke' als ‘het je bewust zijn van de ongelijkheid in de samenleving’. "Het startte bij zwarte Amerikanen maar de term wordt nu ook gebruikt voor andere maatschappelijke kwesties zoals gelijke rechten voor vrouwen of voor LGBTQ. Daardoor is het een koepelterm geworden die door tegenstanders in hun eigen voordeel wordt gebruikt. In Vlaanderen hebben rechts-conservatieve stemmen in het debat het thema 'woke' gekaapt en er iets negatiefs van gemaakt."

"In de jeugdraad wordt er echt niet over 'woke' gesproken," zegt Naomi Izabela, "het is een debat dat vooral in de media wordt gevoerd. Het thema wordt gekaapt door politieke partijen en zal misschien zelfs mee de verkiezingen bepalen."

"Ik spreek er nu minder over", zegt Gilles Mbiye-Beya. "Ik was betrokken bij de Black Lives Matter-beweging en zelfs toen al werd de term nogal los en lacherig gebruikt. Die term is nu zo hard misvormd en verbogen dat ik niet meer durf te zeggen dat ik woke ben, want dan word ik meteen het doelwit van rechts-conservatieve partijen."

Volgens politiek analist Ivan De Vadder doen sommige partijen veel moeite om van 'woke' een verkiezingsthema te maken. Als dat lukt worden zij 'eigenaar' van dat thema en kunnen ze zo de verkiezingen winnen. 

Jonathan Hendrickx hoopt dat het hier niet zo ver komt als in Amerika of landen als Polen en Hongarije waar rechts-conservatieve regeringen zich uitspreken tegen vrouwenrechten, abortus en rechten voor LGBTQ. "Gelukkig zijn wij vrij progressief in onze wetgeving en zal het hier zo’n vaart niet lopen."

Volgens Naomi Izabela zullen jongeren niet met 'woke' in het achterhoofd stemmen. "Voor hen spelen er andere thema’s zoals het lerarentekort, het klimaat of het begrotingstekort dat door jongeren zal moeten worden betaald."

"We moeten niet onderschatten dat er een groot publiek is, ook in Europa, dat luistert naar slogans en mooie woorden", zegt Gilles Mbiye-Beya. "Als je lang genoeg zegt dat woke slecht is, gaan mensen dat geloven."

"Dat is een gemakzuchtig argument", zegt Gilles Mbiye-Beya. "Onze maatschappij verschuift al honderden jaren in de richting van meer diversiteit: er kwamen rechten voor vrouwen, rechten voor allochtonen, stemrecht. Het is niet omdat iets vroeger de norm was of omdat mensen er niet tegenin gingen, dat het toen oké was. Het werd misschien gewoon aanvaard van mensen die tot een dominante groep behoorden."

Naomi Izabela vindt het vooral erg dat je voor je uitspraken kan worden 'gecanceld'. "Je krijgt een tik als je buiten de lijntjes kleurt. Er is toch een soort van voorzichtigheid die nu naar boven komt." Ze noemt het de nieuwe 'morele gevoeligheid’, waardoor je bang wordt om je ergens over uit te spreken en dat vindt ze jammer. 

Jonathan Hendrickx is het daar niet helemaal mee eens. “Er is nog steeds het recht op vrije meningsuiting, dat is wettelijk gegarandeerd. Het grote verschil nu is dat je er kritiek op krijgt, en dat is nieuw voor sommige mensen. Dat wil niet zeggen dat ze zich niet meer mogen uiten, het is wel zo dat oude denkbeelden openlijk worden bekritiseerd. En mensen die kritiek krijgen op wat ze zeggen, roepen al snel dat ze worden ‘gecanceld’ door ‘wokers’."

"We moeten vooral oppassen dat we niet kritiekloos de frames van bepaalde partijen overnemen. Niet alles is 'woke'", zegt Jonathan Hendrickx. "Vooral journalisten moeten opletten dat ze de term 'woke' juist gebruiken. 'Woke' is geen groepering met een leider. De woorden ‘wokisten’ en ‘wokers’ zijn eigenlijk verzonnen constructen. Ja we mogen erover spreken maar het is belangrijk hoe je erover spreekt."

"We hebben het over media, politiek én onderwijs", zegt Gilles Mbiye-Beya, "niemand lijkt nog te weten wat 'woke' betekent. Misschien moeten we eens beginnen om met z’n allen de geschiedenis achter 'woke' te leren kennen. Als je weet wat 'woke' betekent en er dan nog tegen bent, zegt dat veel over jou als persoon."