We gaan vanaf 2027 meer moeten betalen voor benzine, diesel, stookolie en gas. Europa voert dan een koolstofprijs in: wie vervuilt, zal moeten betalen voor zijn uitstoot van broeikasgassen. Het systeem bestaat al voor de elektriciteitssector en de industrie, maar wordt nu uitgebreid. En uiteindelijk betaalt ook de consument mee. Er komt wel een klimaatfonds voor kwetsbare gezinnen.
Fossiele brandstoffen duurder door "grootste EU-klimaatwet aller tijden", er komt wel klimaatfonds voor kwetsbare gezinnen
"De grootste klimaatbeschermingswet ooit", zo noemt Peter Liese het pakket aan maatregelen dat het Europees Parlement deze middag aangenomen heeft. Liese, een Duitse christendemocraat, is rapporteur voor de Europese handel in emissierechten. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, had het dan weer over "een mijlpaal".
Tot nu toe liet Europa grote vervuilers betalen voor de broeikasgassen die ze uitstootten via het emissiehandelsysteem ETS. Maar dat systeem gold enkel voor de energiesector, de zware industrie en vliegreizen binnen de Europese Unie. Op die manier werd 40 procent van de Europese uitstoot afgedekt.
Maar dat emissiehandelsysteem wordt in de toekomst uitgebreid. Al maandenlang wordt er op verschillende Europese niveaus onderhandeld over hoe die uitbreiding eruit moet zien, en welke compensaties er moeten voorzien worden voor bedrijven en burgers die onevenredig getroffen dreigen te worden. Vandaag is dat pakket aan maatregelen gestemd in het Europees Parlement. Het werd aangenomen met een ruime meerderheid: 413 Europarlementariërs stemden voor, 167 tegen en 57 onthielden zich.
Maar wat zit er allemaal in dat pakket? En welke gevolgen zal dat hebben voor uw facturen?
Er komt een koolstofprijs voor brandstoffen voor verwarming en wegtransport
Vanaf 2027 zal er een koolstofprijs worden aangerekend voor fossiele brandstoffen die we gebruiken om onze gebouwen te verwarmen, en voor ons transport. Het gaat dus om stookolie, gas, benzine en diesel. Daarvoor wordt er een nieuw emissiehandelsysteem opgericht, een ETS2 zeg maar. Europa vindt het nodig dat die sectoren er ook onder vallen, omdat de uitstoot daar de laatste jaren amper tot niet daalt.
De klimaatcel van de federale overheidsdienst Volksgezondheid becijferde hoeveel dat in ons land zal toevoegen aan de factuur aan de pomp - gesteld dat de brandstoffenleveranciers de factuur zullen doorrekenen aan hun klanten. Het gaat om een meerprijs van maximaal 0,104 euro per liter voor benzine, 0,122 euro voor diesel en stookolie en 0,009 euro per kilowattuur voor aardgas.
Waarom kiest Europa voor een koolstofprijs? Door een prijs te kleven op broeikasgassen wil Europa bedrijven en burgers aanzetten om af te stappen van fossiele brandstoffen zoals olie en gas. Door de mens uitgestoten broeikasgassen zijn de oorzaak van de klimaatverandering. Hoewel Europa momenteel wereldwijd een voorloper is in de klimaattransitie, volstaat de huidige koers nog niet om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius, zoals vastgelegd is in het klimaatakkoord van Parijs.
Omgerekend komt dat op zo'n 90 euro per jaar méér voor wie 15.000 kilometer met een dieselwagen rijdt (aan een verbruik van 5 liter per 100 kilometer). Een gemiddeld Vlaams gezin, dat zo'n 17.000 kilowattuur per jaar verbruikt, zal zijn jaarlijkse afrekening zien stijgen met 153 euro, of 13 euro per maand.
Er is een prijsmechanisme ingevoerd dat ervoor moet zorgen dat de prijs tot 2029 nooit boven de 45 euro per ton CO2 uit stijgt. Als dat wel gebeurt, zullen er meer uitstootrechten worden vrijgegeven zodat de prijs daalt.
Hoe stemden de Vlaamse partijen voor de uitbreiding van het ETS-systeem?
Tegen: N-VA, Vlaams Belang, PVDA
Voor: CD&V, Open VLD, Vooruit
Onthouden: Groen
Er komt een sociaal klimaatfonds
U en ik zullen het nieuwe ETS2 dus voelen aan onze factuur. Om de gevolgen op te vangen voor de meest kwetsbare huishoudens en kleine ondernemingen wordt er wel een sociaal klimaatfonds opgericht. Dat zal gespijsd worden met de opbrengst van het originele emissiehandelsysteem ETS1 (voor industrie en de energiesector) en het nieuwe ETS2. De lidstaten dragen ook nog een stuk bij. Europa maakt zich sterk dat er in totaal 86 miljard euro beschikbaar zal zijn voor sociaal klimaatbeleid voor de periode van 2026 tot 2032, geld dat verdeeld zal worden over de lidstaten.
Hoeveel krijgt België daar nu van? Tussen 2026 en 2032 gaat er 1,66 miljard euro naar ons land via het sociaal klimaatfonds. Dat is minder dan Bulgarije (2,5 miljard euro) maar dubbel zoveel als Nederland (720 miljoen euro). Dat geld moet dan wel geïnvesteerd worden in klimaatvriendelijke maatregelen en steunmaatregelen voor gezinnen, in subsidies en energiepremies dus.
Maar dat is nog niet alles. Tussen 2027 en 2030 gaat er ook nog eens 4,3 miljard euro rechtstreeks naar ons land zonder omweg via het sociaal klimaatfonds. Alles samen komt het op zo'n 6 miljard euro aan Europese klimaatsteun voor België.
Het geld van het sociaal klimaatfonds wordt door Europa overgeschreven op onze nationale rekening. Maar daarna zullen de gewesten en het federale niveau het nog eens moeten raken over een verdeling. Dat is in het verleden al bijzonder moeilijk gebleken, waardoor Europees klimaatgeld jarenlang geblokkeerd bleef op de Belgische rekening.
Hoe stemden de Vlaamse partijen voor het sociaal klimaatfonds?
Voor: Vooruit, CD&V, Open VLD, Groen, PVDA
Tegen: N-VA, Vlaams Belang
Ook de luchtvaart en de scheepvaart zullen moeten betalen
Tot nu toe waren de scheepvaart en de luchtvaart grotendeels vrijgesteld van het ETS-systeem. Nochtans veroorzaken die veel uitstoot.
Tegen 2026 krijgt de luchtvaartsector, die nu enkel onder het ETS-systeem viel voor vluchten binnen de EU, geen gratis uitstootrechten meer.
Voor de scheepvaart is het zelfs een primeur. Die zal vanaf 2024 emissierechten moeten kopen voor alle uitstoot van reizen tussen twee Europese havens. Voor reizen tussen Europa en een niet-EU-land zal het de helft van de uitstoot moeten vergoeden.
Hoe stemden de Vlaamse partijen voor de uitbreiding naar de luchtvaart en de scheepvaart?
Voor: Vooruit, CD&V, Open VLD, N-VA, Groen
Tegen: Vlaams Belang
En er komt een grenstaks om Europese bedrijven te beschermen
Ook voor de zware industrie worden de gratis uitstootrechten geleidelijk afgebouwd. Voor sectoren zoals de petrochemie, de staal- en de cementsector kan dat een zware dobber worden. Zij zullen immers hun rekeningen zien stijgen, maar moeten wel concurreren met niet-Europese bedrijven die géén koolstofprijs moeten betalen.
Daarom zal Europa een koolstofgrensbelasting invoeren, CBAM ("carbon border adjustment mechanism") in het jargon. Die taks zal opgelegd worden aan niet-EU-bedrijven die hun (goedkopere) producten willen invoeren in de Europese markt. Op die manier wordt het speelveld voor Europese en niet-Europese bedrijven opnieuw gelijk getrokken.
Hoe stemden de Vlaamse partijen voor CBAM?
Voor: Vooruit, CD&V, Open VLD, Groen
Onthouden: N-VA, Vlaams Belang, PVDA
Zal dit nieuwe pakket nu helpen in de strijd tegen de klimaatopwarming?
Veel nieuwe maatregelen, fondsen en kosten dus, maar hoe zal dit nu helpen om de klimaatverandering tegen te gaan?
Sam Van den plas van de ngo Carbon Market Watch noemt het een belangrijke vooruitgang, maar niet genoeg. "We gaan van 40 procent emissiereductie tegen 2030 naar 55 procent. Maar je kan je ook afvragen of dat genoeg is om in lijn te blijven met wat nodig is voor de 1,5 graden-doelstelling. En daar is het antwoord jammer genoeg neen. Daarvoor zou Europa moeten mikken op 65 procent reductie."
Volgens hem gaat de uitfasering van de uitstootrechten te traag. "Sectoren zoals staal en cement krijgen nog altijd gratis rechten tot 2034. De chemische industrie kan zelfs tot eind 2030 gratis blijven uitstoten. Als je gaat kijken naar alle gratis uitstootrechten die tot 2030 uitgedeeld worden, dan gaat het aan de huidige prijzen om 400 miljard euro aan gratis vervuilingsrechten."
Update 16:04: In een vorige versie van dit stuk stond dat België 6,2 miljard euro uit het sociaal klimaatfonds zal krijgen. Dat klopt niet. Het correcte bedrag is 1,66 miljard euro.
