Je kent haar niet bij naam, maar ongetwijfeld zag je haar ooit wel in een natuurdocumentaire: ijsbeer Frost. De 17-jarige ijsberin kwam vorige week om het leven toen ze – opgejaagd door een groep dronken mensen – in zee sukkelde, een hartaanval kreeg en verdronk. Haar ongelukkige einde zet de gespannen relatie tussen voor- en tegenstanders van ijsberen in het Noorse Spitsbergen op scherp.
Frost, de meest gefilmde ijsbeer ter wereld, is niet meer: "Opgejaagd door dronken mensen en verdronken"
Dominique Fiers
Gepubliceerd:
Frost, ook wel Misha genoemd, was te zien in verschillende natuurdocumentaires over Spitsbergen, de Noorse eilandengroep in de Noordelijke IJszee.
De ijsberin werd in 2009 ontdekt door enkele wetenschappers, ze was toen ongeveer 4 jaar oud. Sinds 2017 werd haar doen en laten gevolgd via GPS-tracking. De geolocatie van N23992, haar wetenschappelijke naam, werd dagelijks doorgestuurd naar het Noorse Poolinstituut, en zelfs vaker wanneer ze dichter dan 25 kilometer van de kust naderde.
Het was een erg tamme ijsbeer en daardoor erg populair bij documentairemakers. Van de reeks "Our planet" van Netflix met David Attenborough over natuurdocumentaires van de BBC en ITV tot natuurreeksen van National Geographic. Als je de afgelopen tien jaar ergens een ijsbeer in een natuurdocumentaire hebt gezien, is de kans heel groot dat het Frost was.
De fotogenieke ijsbeer is vorige week op een ongelukkige manier aan haar einde gekomen, vertelt journalist Arno Van Rensbergen die toevallig op Spitsbergen is. "Vorige week donderdagavond kwamen Frost en haar welp, op zoek naar voedsel, in de buurt van enkele hutten op zo’n 30 km van de hoofdstad van Spitsbergen", vertelt hij in" De wereld vandaag" op Radio 1.
De afgelegen hutten worden in vakantieperiodes gebruikt door zowel lokale bewoners als toeristen die er ’s avonds vaak nog een feestje bouwen. "Zij probeerden de ijsberen weg te jagen met alarmpistolen en vuurwerk", legt Van Rensbergen uit. "Toen dat niets uithaalde, joegen ze de ijsberen op met ijsscooters en achtervolgden de dieren tot aan het water."
IJsberen zijn normaal gezien uitstekende zwemmers, maar in het geval van Frost speelde een ongelukkig toeval mee. De ijsberin was enkele dagen daarvoor door wetenschappers in een tijdelijke narcose gebracht voor onderzoek. "Vermoedelijk kampte ze nog met nawerkingen van die verdoving, heeft ze door de stress van de klopjacht een hartstilstand gekregen en is de onfortuinlijke ijsbeer verdronken." Doordat een berenwelp niet alleen kan overleven, is ook haar jong Frosty kort nadien afgemaakt.
Vaak gefilmde ijsbeer Frost sterft op Spitsbergen: "Ze werd in de zee gedreven door mensen"
Gespannen relatie
Frost was op de eilandengroep bekend, maar ook berucht. Niet alle eilandbewoners waren even opgezet met een tamme ijsbeer die op het eiland ronddoolde op zoek naar eten voor haar welpen. De dood van Frost verdeelt de lokale gemeenschap, vertelt ook Van Rensbergen. "Ik hoor van veel mensen in het dorp dat ze onder de indruk zijn van wat er gebeurd is, maar er zijn ook mensen die dit helemaal niet erg vinden."
Op Spitsbergen leven, verspreid over een gebied van 61.000 vierkante kilometer, 2.700 mensen samen met zo’n 300 ijsberen. "De ijsbeer is aan de ene kant het symbool van Spitsbergen, maar de relatie tussen de ijsberen en de lokale bevolking is iets complexer dan dat."
"De ijsberen komen als gevolg van de klimaatopwarming steeds vaker aan land. Spitsbergen warmt zeven keer zo snel op als de rest van de wereld waardoor het zee-ijs er in sneltempo verdwijnt en het natuurlijk jachtgebied van de ijsberen almaar kleiner wordt. De ijsberen komen dus steeds dichter bij de bewoonde gebieden. Ze wennen snel aan de aanwezigheid van mensen en associëren de hutten met de aanwezigheid van voedsel. Dat veroorzaakt spanningen bij de lokale bevolking."
De lokale gouverneur probeerde het nieuws nog binnenskamers te houden, maar de dode ijsberen vormden al snel het onderwerp van discussie op de lokale nieuwssite svalbardposten.no . (Svalbard is de Noorse naam voor Spitsbergen, red.). Het onderwerp ligt gevoelig, zegt Van Rensbergen.
"Aan de bewoners is gevraagd om geen informatie te geven aan buitenstaanders", zegt hij. "In de hoofdstraat van het dorp is er een herdenkingsplek opgericht met wat kaarsen, bloemen en een foto van Frost en haar welp. Die foto is afgelopen nacht beschadigd. Vandalen hebben met rode verf een schietschijf op de foto geschilderd, dus dat geeft wel aan hoe dubbel de gevoelens hier zijn."
Documentairemaker die Frost jarenlang volgde is zwaar aangeslagen
Bij één man kwam het nieuws alvast heel hard aan. De Noorse fotograaf en documentairemaker Asgeir Helgestad die Frost al verschillende keren kon filmen en haar al jarenlang volgde. Frost figureerde ook in zijn documentaire "Queen without land" uit 2018. Helgestad wees er de voorbije jaren verschillende keren op dat de precaire relatie tussen natuur en bewoning een toenemend gevaar vormde voor de ijsberen.
BEKIJK - De trailer van "Queen without land":
"Ik ben net nog met hem een koffie gaan drinken", zegt Van Rensbergen. "Helgestad is gisteren speciaal vanuit Noorwegen naar Spitsbergen gereisd om Frost nog een laatste keer te zien. Hij is diepbedroefd, niet alleen door de dood van de berin maar ook door het gebrek aan informatie. Volgens hem waren er ook wel andere manieren om de beren te verjagen."
Het is nog niet duidelijk wat er met de kadavers van de beren zal gebeuren. Volgens de lokale gouverneur en de lokale overheid wordt het incident nog steeds onderzocht.
Het dier dook ook af en toe op in filmpjes op Tiktok:
