In de Verenigde Staten lijkt er maar geen einde te komen aan de ware nachtmerrie waarin het land vorige week is beland. Foto's van vertrouwelijke documenten over de oorlog in Oekraïne werden op het internet gelekt en brengen de Amerikaanse inlichtingendiensten - en hun bondgenoten - in een lastig parket. Wat weten we over de inhoud van die documenten?
VN-baas werd afgeluisterd en geheime wapens van China: wat weten we over de Pentagonlekken?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Vorige week kwam aan het licht dat verschillende geheime documenten circuleerden op het internet. Het zou het grootste lek blijken van geheime militaire informatie in de recente geschiedenis van de Amerikaanse veiligheidsdiensten. De documenten zijn ietwat gedateerd, sommige zijn al enkele weken oud, maar toch is de implicatie ervan enorm. Niet alleen in de VS zelf, maar ook de bondgenoten worden zenuwachtig.
Waar komen de documenten plots vandaan?
De documenten verschenen voor het eerst begin maart op het socialemediaplatform Discord, een berichtenplatform dat vooral populair is bij gamers. Verschillende gamers van het populaire spel Minecraft waren er samengekomen om te chatten, maar het gesprek mondde uit in een ruzie over de oorlog in Oekraïne. Een van die gebruikers schreef: "Hier, enkele gelekte documenten" en postte de informatie in de groep.
Volgens het burgerjournalistenplatform Bellingcat zouden sommige van die documenten al sinds februari circuleren op het internet. Vervolgens zou de geheime informatie zich een weg gebaand hebben naar het online forum 4Chan en Telegram. In Washington ging het alarm pas af toen de krant The New York Times afgelopen donderdag het lek onthulde.
Dat de geheime documenten online circuleren, is op zich al opvallend. Maar ook de manier waarop de documenten in beeld gebracht werden, spreekt tot de verbeelding. Verfrommeld, in de rommel van iemands woonkamer, zo lijkt het wel. Alsof de documenten tussen 'de soep en de patatten' gefotografeerd werden. De verfrommelde pagina's liggen bovenop een berg tijdschriften, omringd door gebruikte zakjes en een soort superlijm. Dat schrijft CNN.
Er is nog heel wat onduidelijkheid over de authenticiteit van de documenten. Amerikaanse functionarissen bevestigen dat de documenten echt zijn. Het Pentagon, waar het Amerikaanse ministerie van Defensie is gevestigd, reageerde dat de gelekte informatie een risico vormt voor de nationale veiligheid van de VS. Russische propagandakanalen verspreidden dezelfde documenten, zij het licht aangepast. Sommige cijfers en aantallen werden aangepast.
Wie zit achter het lek?
De Amerikaanse krant The Washington Post kon met enkele leden van de online chatgroep spreken. Daardoor werd duidelijk wie nu juist achter het lek schuilgaat.
Het zou gaan om "OG", een jonge twintiger. Hij is een gamer en een wapenliefhebber en werkte op een Amerikaanse legerbasis. Daar zou hij toegang gehad hebben tot de geheime documenten.
In de online chatgroep deelde hij de vertrouwelijke informatie met zijn vrienden. Aanvankelijk schreef hij erover: hij postte lange berichten met geopolitieke details, complexe termen en militair jargon. Maar omdat er weinig respons kwam van zijn gesprekspartners, postte hij later ook foto's van de bestanden.
Enkele pientere jongeren sloegen de documenten op en stuurden die door in andere chatgroepen. Zo kregen steeds meer mensen de geheime documenten te zien, tot ook de pers er lucht van kreeg.
Wat staat er in de documenten?
VRT NWS kon slechts enkele van de documenten inkijken, maar verschillende grote Britse en Amerikaanse mediabedrijven hadden toegang tot verschillende bestanden. Zo kon CNN 53 documenten van de mogelijk 100 gelekte documenten analyseren, BBC spreekt over 20 documenten.
Daaruit blijkt dat het Amerikaanse leger erin geslaagd is om verschillende tegenstanders af te luisteren. De Russische cybersecurity bleek zo lek als een zeef. Uit de grote hoeveelheid aan onderschepte communicatie en menselijke bronnen blijkt dat de Amerikanen erg diep zijn doorgedrongen tot het communicatienetwerk van het Russische ministerie van Defensie en de Russische huurlingenorganisatie Wagner. Heel dat spionagenetwerk loopt door het datalek nu gevaar.
Ook Antonio Guterres, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, werd nauwgezet in de gaten gehouden. Zelfs zijn privécommunicatie werd bijgehouden. Volgens de gelekte documenten vindt de VS dat Guterres zich te meegaand opstelt voor Russische eisen. Heel concreet verwijzen de documenten naar het graanakkoord tussen Rusland en Oekraïne. Het rapport suggereert dat Guterres die deal graag wilde behouden, om zo aan de belangen van Rusland te voldoen.
Maar ook bij hun bondgenoten legt de VS het oor te luisteren, zo blijkt. De Verenigde Staten zouden onder meer landen als Israël, Zuid-Korea en Oekraïne afgeluisterd hebben. Door het lek lopen nu ook zij gevaar.
De documenten onthullen immers belangrijke zwakheden bij het Oekraïense leger, zoals munitietekorten, slecht functionerende luchtafweer, de grootte van bepaalde troepeneenheden en hun paraatheid. Ook sms-berichten die de Oekraïense president Zelenski heeft verstuurd, worden in de documenten opgelijst. Op dit moment in de oorlog is dat erg kritieke informatie die wel eens het verdere verloop van de strijd kan beïnvloeden.
Ook een opmerkelijk verzoek duikt op in de documenten. De Verenigde Staten zouden bij Zuid-Koreaanse overheidsfunctionarissen gevraagd hebben om munitie te leveren aan Polen, die het land op zijn beurt kon leveren aan Oekraïne.
Dat heeft alles te maken met de belofte die Europa heeft gedaan aan Oekraïne om 155mm-munitie te leveren aan het land. De productiecapaciteit van de EU is echter te laag, waardoor de Unie noodgedwongen op zoek moet naar andere leveranciers. Dat Seoel zou instaan voor die munitie, leidt tot heel wat controverse in Zuid-Korea.
Al is de VS niet het enige land dat lobbyt om een van de partijen in het conflict van wapens te voorzien. In Egypte is er heel wat te doen rond munitieleveringen aan Rusland. Het land wilde in het geheim 40.000 raketten leveren aan Poetin. Mogelijk komt Egypte daardoor in de nesten. Het land ontvangt immers jaarlijks voor honderden miljoenen euro's aan veiligheidssteun van de VS. De samenwerking tussen de twee naties dreigt nu stroever te verlopen.
Volgens de gelekte rapporten zou China experimentele hypersonische wapentests hebben uitgevoerd. The Washington Post berichtte dat de experimentele raket een "grote kans" had om Amerikaanse ballistische raketafweersystemen binnen te dringen.
Wat zijn de gevolgen van het lek?
Veel van de details die in de documenten staan, waren al bekend. Neem nu de cijfers van de gesneuvelde en gewonde soldaten. Volgens de gelekte documenten zouden aan Russische zijde 189.500 tot 223.000 slachtoffers gevallen zijn. Aan Oekraïense zijde vielen tussen de 124.000 en 131.000 slachtoffers.
Die cijfers liggen in lijn met de aantallen die tijdens persmomenten medegedeeld werden. Het Pentagon erkent zelf dat de cijfers waarschijnlijk een onderschatting zijn, omdat er veel informatie over slachtoffers (nog) niet bekend is.
Wel belangrijk is dat er geen informatie op het net circuleert over een mogelijk tegenoffensief door Oekraïne. De documenten bevatten ook geen andere specifieke strijdplannen. Als die informatie al bestaat, dan werd die (tot nu toe) nog geheim gehouden. Het Amerikaanse ministerie van Justitie is wel een onderzoek naar de bron van het lek gestart en ook het ministerie van Defensie bekijkt de zaak.
Bij de Amerikaanse bondgenoten klinken er vooral verontruste reacties. Veel van de bondgenoten zijn zich ervan bewust dat de Amerikaanse inlichtingendiensten informatie verzamelen over bevriende landen. Volgens diplomaten is het wel erg schadelijk voor de reputatie van de VS dat die informatie zomaar in het openbaar verschijnt.
