Buurtbewoners en kunstliefhebbers verzetten zich tegen het verdwijnen van "Huize Malpertuis" in het Gentse dorpje Afsnee, ook wel "het atelier van de Vlaamse expressionisten" genoemd. Honderd jaar geleden was het huis aan de Leie een pleisterplaats voor belangrijke kunstenaars als Gustave De Smet of Frits Van den Berghe. De eigenaar is van plan om het pand te slopen.
Protest tegen mogelijke sloop van historische kunstenaarsvilla Malpertuis in Afsnee
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Villa Malpertuis in Afsnee aan de Leie bezet een bijzonder plekje in de vaderlandse kunstgeschiedenis. Zo’n eeuw geleden verbleven er veel expressionistische kunstenaars. Gustave De Smet en Frits Van den Berghe woonden er zelfs; ook buitenlandse artiesten als Marc Chagall of Osip Zadkine kwamen er langs.
Laten we ons cultureel erfgoed niet te grabbel gooien omdat er iemand een sjieke villa wil bouwen
Architect en architectuurhistoricus Marc Dubois
De landelijke hoeve dreigt nu te verdwijnen, en daar zijn buurtbewoners en kunstliefhebbers niet mee opgezet. Ze verzamelen handtekeningen met een petitie . Het gebouw is in privéhanden en is niet beschermd. De eigenaar wil het laten slopen en heeft daartoe een omgevingsvergunning aangevraagd. De stad Gent beslist daarover op 4 mei.
Volgens architect en architectuurhistoricus Marc Dubois is Villa Malpertuis "misschien niet zo belangrijk als architectonisch gegeven, maar wel omdat het de plek is waar zoveel kunstenaars hebben gewerkt". Dubois vreest voor het voortbestaan, want "het dossier is al te ver gevorderd". Daarbij speelt de toplocatie een belangrijke rol. "Laten we ons cultureel erfgoed niet te grabbel gooien omdat iemand een sjieke villa aan de Leie wil bouwen," bepleit Marc Dubois in "De wereld vandaag" op Radio 1.
Sloop dreigt voor twee historische woningen: "Niet-beschermd erfgoed verdient meer aandacht"
Zomerse zondagen aan de Leie
Een eeuw geleden was Villa Malpertuis een culturele pleisterplaats. De hoeve was toen gehuurd door het echtpaar Paul-Gustave (Pégé) Van Hecke en Norine Deschrijver. Hij was kunstpromotor en zij mode-ontwerpster. Ze waren mecenassen en kunstverzamelaars, tot de beurscrash van 1929 roet in het eten gooide.
In “Herinnering aan een zondag” van Edgard Tytgat (zie afbeelding hier boven) zien we onder meer Norine Deschrijver en Marc Chagall in een bootje, terwijl Paul-Gustave Van Hecke de groep opwacht aan wal, Edgard Tytgat uit het raam kijkt en Gustave De Smet aan het boogschieten is. Verschillende kunstenaars hebben de villa ook afgebeeld. Zoals "Malpertuis, het huis van de schilders" van Frits Van den Berghe (te zien op onderstaande affiche):
Opvallend: net nu staat Villa Malpertuis centraal in de expo “Vlaamse expressionisten. Heerlijke herinneringen” in het Kunstmuseum in Den Haag, met schilderijen van kunstenaars die daar indertijd verbleven en werkten, zoals Gustave De Smet en Frits Van den Berghe.
Aanvulling bij dit artikel: Volgens de petitie zijn er foto’s, schilderijen en andere documenten die aantonen dat dit Villa Malpertuis is, maar dat is niet 100 procent zeker. In een artikel uit 2019 dat op deze site verscheen, wordt een ander huis in dezelfde straat aangeduid als Villa Malpertuis. Dat onderzoek gebeurde door een heemkundige kring. Ondertussen zijn er wel nieuwe elementen opgedoken, waar de onderzoekers van toen geen weet van hadden. Wat wel nog altijd ontbreekt is een huurcontract. Het staat dus niet onomstotelijk vast dat Paul-Gustave Van Hecke dit huis honderd jaar geleden gehuurd heeft. In briefwisseling uit 1926 omschrijft Van Hecke het huis als “roze geschilderd”. Of het huis dat de petitie wil redden ooit roze geweest is, is onduidelijk.
Ook modernistische villa in Hofstade-Zemst bedreigd
Huize Malpertuis is niet het enige niet-beschermde, maar toch waardevolle gebouw dat gesloopt dreigt te worden. In Hofstade-Zemst, in Vlaams-Brabant, is een sloopvergunning aangevraagd voor het modernistische jarenvijftighuis "Villa Vaeck" van de Vilvoordse architect Roger De Winter. Ook daar hebben architectuurliefhebbers bezwaren tegen geuit.
Over het behoud van deze villa is architectuurhistoricus Marc Dubois optimistischer gestemd. Hoe dan ook is het erg moeilijk om oude gebouwen aan de huidige energie- en isolatienormen te laten voldoen. "Als we die absolute normen zouden toepassen, zelfs voor monumenten, dan mogen we de helft slopen."
De interesse voor het patrimonium is gegroeid en dat is toe te juichen
Architect en architectuurhistoricus Marc Dubois
Dubois pleit voor een tussenweg, door gebouwen op een inventaris van waardevol erfgoed te zetten, waarbij eigenaars geholpen kunnen worden via subsidies om dat erfgoed te behouden.
Dat er protest rijst tegen de geplande sloop van zowel Villa Malpertuis in Afsnee als Villa Vaeck in Hofstade vindt Marc Dubois wel een goede zaak. "Het is toe te juichen dat mensen hun omgeving beter leren kennen en ervoor pleiten om bepaalde zaken te behouden. Ze hebben interesse voor het patrimonium. Dat was er vroeger, pakweg in de jaren 60, absoluut niet. Dat is geleidelijk gegroeid."
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
