De economische waarborgen die de Vlaamse overheid geeft voor bedrijven bereikten in 2022 een recordhoogte van 1,785 miljard euro. Dat blijkt uit onderzoek van Vlaams parlementslid Maurits Vande Reyde (Open VLD). Voor het eerst dreigt de Vlaamse overheid verlies te maken op het systeem, waarschuwt hij. Expert overheidswaarborgen Karel-Jan Vandormael bevestigt in "De ochtend" op Radio 1 dat de overheid steeds meer waarborgen verstrekt, maar geeft ook aan dat het risico dat de overheid daardoor loopt vooral theoretisch en dus vrij beperkt is.
Vlaamse overheid verstrekte in 2022 een recordbedrag aan waarborgen: "Risico is vooral theoretisch en vrij beperkt"
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
We spreken van een overheidswaarborg wanneer de overheid zich garant stelt om een schuld te betalen van een derde partij wanneer die dat zelf niet meer zou kunnen. Zo'n waarborg kan bijvoorbeeld een bank gunstig stemmen bij het verstrekken van een lening aan een bedrijf. Op die manier kan de overheid de economie een zetje geven zonder rechtstreeks zelf geld te moeten investeren.
"Overheidswaarborgen worden gezien als aantrekkelijke vormen van overheidsinterventies", duidt specialist overheidswaarborgen Karel-Jan Vandormael (UHasselt en Hogeschool PXL) in "De ochtend" op Radio 1. "Bij rechtstreekse subsidies moet je namelijk direct veel geld op tafel leggen, maar via waarborgen kan je met kleine bedragen een groot hefboomeffect hebben."
Vlaamse overheid gaf vorig jaar recordbedrag aan economische waarborgen: "Het gaat zelden fout"
Theoretisch risico
De overheid neemt met het verstrekken van zo'n waarborg natuurlijk wel een risico. Wanneer ze garant staat voor een groot bedrag en het loopt mis, moet de overheid dat bedrag ook effectief ophoesten.
Maar dat risico is slechts theoretisch en vrij beperkt, verzekert Vandormael. "Over het algemeen gaat het zelden fout. In 2021 bedroeg het aantal uitwinningen (wanneer de waarborg effectief moet uitbetaald worden) slechts 0,1% van de uitstaande waarborgen."
Een klein risico dus, maar wel degelijk een risico. "En wanneer het effectief misgaat, knelt het schoentje", geeft Vandormael toe. "De laatste grote dossiers waarbij de overheidswaarborg moest uitbetaald worden, waren Alfacam en FNG. Het ging toen respectievelijk over bedragen van 16,4 en 7,5 miljoen euro."
Voor het eerst verlies?
Maurits Vande Reyde van Open VLD maakt zich zorgen omdat het systeem de laatste jaren fors werd uitgebreid. Hij stelt vast dat het totaalbedrag voor waarborgen gestegen is van 776 miljoen in 2015 naar 1,785 miljard euro in 2022. Hij vreest dat de overheid voor het eerst geld zal verliezen aan het systeem.
Om dat na te gaan en na te rekenen, moeten we even terug naar de basis: de Vlaamse overheid kent namelijk twee soorten overheidswaarborgen. De generieke waarborgregeling voor bedragen tot 1,5 miljoen euro en Gigarantwaarborgen voor hogere bedragen.
Gigarant boekte in 2022 dankzij de betaalde premies een positief resultaat van ongeveer 7,5 miljoen euro, maar er lopen momenteel nog 3 dossiers waarbij mogelijk nog 9 miljoen euro moet uitbetaald worden. Daarmee zou de “winst” van 2022 dus omslaan in een verlies van circa 2 miljoen euro.
De generieke waarborgregeling kende in 2022 al een verlies van 764.266 euro, door het uitbetalen van bijna 15 miljoen euro aan waarborgen aan banken door failliete ondernemingen.
Grimmige vooruitzichten
"Voor 2023 ziet het plaatje er nog grimmiger uit", waarschuwt Vande Reyde die vindt dat het systeem "te vrijblijvend wordt toegepast". "Het is niet de taak van de overheid om de rol van bank en kredietverstrekker over te nemen. Het systeem is uitgegroeid tot een alternatief kanaal voor subsidies. Dat was niet de oorspronkelijke bedoeling."
Vandormael bevestigt dat laatste punt: "Het systeem was eigenlijk bedoeld om vooral kleine KMO’s te ondersteunen, maar voor 2022 zien we dat er vooral grote dossiers uitspringen."
Chemiereus Ineos bijvoorbeeld kreeg in november nog een waarborg van 500 miljoen euro voor investeringen in een ethaankraker in de Antwerpse haven, dat is meteen een grote hap uit het totale bedrag van 1,87 miljard euro.
Vande Reyde pleit daarom voor een plafond op overheidswaarborgen. "Voor Gigarant bestaat zo'n plafond al", reageert Vandormael, "maar we zien wel dat dat plafond jaar na jaar wordt verhoogd. Op dit moment ligt het op 300 miljard euro, maar zelfs met dat plafond blijft 500 miljoen euro voor één bedrijf natuurlijk een groot bedrag."
Al je eieren in een mandje leggen is ook volgens Vandormael niet meteen een goed idee, maar hij wijst er wel op dat grote bedrijven als Ineos misschien net dankzij die waarborgen ervoor kiezen om in de Belgische economie te investeren.
