Eerste ondervragingsdag: bijna alle beschuldigden ontkennen betrokkenheid bij aanslagen 22 maart 2016

Slechts één beschuldigde liet bij het begin van de zitting weten dat hij van zijn zwijgrecht gebruik zou maken: de Zweed Osama Krayem, die zich op 22 maart samen met Khalid El Bakraoui had moeten opblazen in de metro, maar op het laatste moment op zijn stappen terugkeerde. Krayem weigert al het hele proces om te spreken, en zal dus ook niet deelnemen aan het verhoor. Zijn advocate zou normaal gezien een verklaring voorlezen. "Maar onze cliënt wil niet meer dat we dat doen, mevrouw de voorzitter."

Assisenvoorzitster Laurence Massart laat de beschuldigden eerst afzonderlijk vertellen over hun persoonlijkheid, daarna volgt een kruisverhoor over verschillende onderwerpen, zoals de voorbereiding voor de aanslagen en het moment van de aanslagen zelf. Maar vandaag gaat het dus in de eerste plaats over de persoonlijkheid, de jeugdjaren en de gezinssituatie van de beschuldigden.

Ze krijgen wel telkens eerst de vraag of ze bekennen dat ze betrokken waren bij de aanslagen op Zaventem en in Maalbeek, en of ze bekennen dat ze lid waren van een terreurgroep. Hoofdverdachte Mohamed Abrini, de "man met het hoedje", die zich ook had moeten opblazen in de luchthaven van Zaventem, zei dat hij vanaf de eerste dag bekentenissen had afgelegd, en dat hij dat ook nu zou doen. Al wilde hij wel een nuance aanbrengen: "Ik was lid van IS, maar ik zou hen niet definiëren als een terreurgroep."

Abrini benadrukte dat hij en de andere beschuldigden maar de uitvoerders waren. "Men wil ons een te grote jas laten dragen, die ons niet past. Wij zijn in Parijs al veroordeeld, om de publieke opinie tevreden te stellen. Want de top van de piramide hebben jullie niet. Als men de top van IS te pakken had gekregen, de mensen die de aanslagen bedacht en gepland hebben, zou er over ons nauwelijks gesproken zijn. Sommigen van ons zouden hier zelfs niet gezeten hebben."

"Heel dit proces is voor mij een theater", zei Abrini. "Iedereen zit hier, met zijn kostuum aan. Ik neem u niks kwalijk, mevrouw de voorzitter, maar volgens mij bent u niet geschikt om te oordelen. Deze zaak gaat iedereen te boven. Hoe wilt u oordelen over een zaak waarover staatshoofden en de top van IS zich al hebben uitgesproken?"

Verder ging het over Abrini's verleden als kleine crimineel. "Ik heb grote sommen geld gehad, ik hield van mooie kleren en mooie auto's. Ik had veel, maar het was op oneerlijke wijze verkregen. Maar groot banditisme heb ik nooit gepleegd."

De 33-jarige Salah Abdeslam, die in Parijs al tot levenslang werd veroordeeld voor zijn rol bij de aanslagen daar, noemde het onrechtvaardig dat hij in dit proces terecht staat. "Ik ben gearresteerd op 18 maart 2016 (nadat hij op de vlucht was geslagen na de aanslagen in Parijs, red.). Het plan om aanslagen te plegen in België is pas daarna bedacht. Hoe kan ik mededader zijn, als ik in de gevangenis zat en nergens van afwist? Als ze na mijn arrestatie nog tien aanslagen hadden gepleegd, was ik dan van al die aanslagen de mededader geweest?"

Voor Abrini, werd Bilal El Makhoukhi verhoord. De 34-jarige Brusselaar werd eerder al veroordeeld als lid van Sharia4Belgium, omdat hij in Syrië was gaan vechten met terreurgroep IS. El Makhoukhi gaf toe dat hij betrokken was bij de aanslagen op Zaventem en Maalbeek, en dat hij lid was van een terreurgroep. Uit het onderzoek blijkt dat El Makhoukhi op verschillende onderduikadressen is geweest. Zijn DNA is er ook gevonden.

De 38-jarige Rwandese verdachte Herve Bayingana Muhirwa ontkende dan weer dat hij iets met de aanslagen te maken heeft: "Ik heb geen enkele verantwoordelijkheid in deze feiten, mevrouw de voorzitster", zei hij. 

Bayingana Muhirwa werd geboren in Rwanda, waar zijn vader werd vermoord, en zijn moeder met haar kinderen wegvluchtte tijdens de volkenmoord die daar in 1993 plaatsvond. Die genocide was tijdens zijn kindertijd een echt trauma, verklaarde hij. Bij het minste onverwachte geluid begon hij te panikeren. "Maar dat heb ik nu achter mij gelaten."

Na hun aankomst in ons land ging de familie in Molenbeek wonen, waar hij Najim Laachraoui en Bilal El Makhoukhi leerde kennen, die later naar Syrië zouden vertrekken. Bayingana Muhirwa had zich intussen zelf ook tot de islam bekeerd, en zou daar steeds radicaler in geworden zijn. 

Assisenvoorzitster Massart verbaasde zich tijdens haar verhoor erover dat iemand als Hervé Bayingana Muhirwa op de beschuldigdenbank zat. "Dat is inderdaad opmerkelijk", zegt zijn advocaat Hervé Leurquin. "Mijn cliënt is geboren als christen, heeft humanitair werk gedaan en heeft een blanco strafblad. Hij heeft wel andere beschuldigden ontmoet en hen onderdak geboden, zonder te weten wat er ging gebeuren. Dus hij voelt wel een zekere verantwoordelijkheid, maar hij is niet verantwoordelijk voor de aanslagen." Bayingana Muhirwa gaf toe dat de getuigenissen van de slachtoffers de voorbije weken bij hem "een belletje deden rinkelen" als hij terugdacht aan de genocide in Rwanda.

Als laatste van de voormiddag kwam Ali El Haddad Asufi aan het woord. Ook hij ontkende dat hij iets met de aanslagen te maken had. El Haddad Asufi werkte op 22 maart 2016 op de luchthaven. Hij was ook bevriend met de broers El Bakraoui, die zich allebei opbliezen, en werd gezien op een onderduikadres van de daders. Voor zijn rol bij de aanslagen in Parijs werd hij tot 10 jaar cel veroordeeld. Hij houdt vol dat dat ten onrechte was, en dat hij ook op het proces in Brussel niet thuishoort: "Ik heb alles op dit proces gezet om mijn onschuld te bewijzen."

Na de middag was het de beurt aan Smail Farisi, die samen met zijn broer als vrij persoon voor het assisenhof verschijnt. Op de vragen of hij schuld bekent, antwoordt de oudste broer: "Absoluut niet." Farisi liet zijn appartement door de terroristen gebruiken, en na de aanslagen ging hij het schoonmaken. Maar naar eigen zeggen wist hij niet dat zijn vrienden van plan waren om aanslagen te plegen. Eerder op het proces verwees Farisi naar zijn biseksualiteit om duidelijk te maken dat hij geen IS-aanhanger kon zijn. Ook zijn jarenlange alcoholverslaving kwam daarbij ter sprake. "Vroeger dronk ik om me te amuseren, nu drink ik om te wenen. Ik was een kind tot op 22 maart 2016. Ik heb een mooie en zoete kindertijd gehad. Maar op 22 maart ben ik gestorven. Vandaag ben ik ook wat wankel, mevrouw de voorzitter, maar dat komt deze keer niet door de alcohol, maar omdat ik niet geslapen heb. " Farisi excuseerde zich ook bij de slachtoffers: "Mijn hart is bij hen en ik heb nooit iemand kwaad willen doen."

Het getuigenis van zijn jongere broer Ibrahim lag in de zelfde lijn, inclusief de alcoholverslaving. "Ik, graag een glas drinken? Een glas is niet genoeg, mevrouw. Maar nu ben ik gestopt met drinken. Sinds gisteren ben ik aan het afkicken." (gelach in de rechtszaal, red.)

Op de vraag of hij lid was van een terreurgroep reageerde de jongste Farisi met een wedervraag: "Met wie dan? Ik ken niemand hier. Ik heb niks meer. Ik heb geen goede of slechte eigenschappen. Ik ben een lichaam zonder ziel."

Als laatste kwam Sofien Ayari aan het woord. Hij werd al op het proces in Parijs veroordeeld. Wellicht wilde hij samen met Osama Krayem een aanslag plegen op de luchthaven van Schiphol, in Nederland. Later sloeg hij samen met Salah Abdeslam op de vlucht. Ze werden ook samen gearresteerd op 18 maart 2016. Net als Abdeslam argumenteert Ayari dat hij onmogelijk schuldig kan zijn aan aanslagen die gepleegd werden na zijn arrestatie. "Aan de aanslagen van Zaventem en Maalbeek pleit ik onschuldig. Of ik lid was van een terreurgroep? Ik twijfel om op uw vraag te antwoorden. Want ik ben daarvoor veroordeeld, maar ik zie mezelf niet als lid van de groep die de aanslagen in België heeft gepleegd."

Morgen gaat het verhoor verder, en zal het over de feiten gaan.