Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) wil de wet aanpassen zodat het gerecht vaker beroep kan doen op spijtoptanten. Dat zijn mensen die in ruil voor een strafvermindering of een alternatieve straf onthullingen doen over criminele dossiers waar ze bij betrokken zijn. "Het kan een krachtig instrument zijn in de strijd tegen georganiseerde misdaad, drugsgeweld en terrorisme", aldus Van Quickenborne. Advocaat John Maes heeft "stevige twijfels" of de regeling ook een doorbraak zal kunnen forceren in complexe drugsdossiers.
Minister van Justitie wil spijtoptantenregeling uitbreiden: oplossing in strijd tegen drugscriminaliteit?
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
"De spijtoptantenregeling kan een krachtig instrument zijn om een doorbraak te forceren in complexe dossiers rond drugsgeweld, terrorisme of georganiseerde misdaad." Dat zegt minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) in "De ochtend" op Radio 1.
"Verdachten beroepen zich nu nog te vaak op het zwijgrecht, als ze zouden spreken kunnen we aan de hand van hun verklaringen misschien wel een heel netwerk blootleggen."
Minister Van Quickenborne wil spijtoptantenregeling uitbreiden: "Een krachtig instrument"
In België bestaat de regeling al sinds midden 2018, maar de procedure werd nog maar twee keer gebruikt. In 2021 was er voetbalmakelaar Dejan Veljkovic, die uit de biecht klapte in een corruptiezaak in het Belgische voetbal, en onlangs was er het voormalige Italiaanse Europarlementslid Pier Antonio Panzeri, die spijtoptant werd in het onderzoek naar corruptie in het Europees Parlement.
In Italië bestaat de regeling al veel langer. "Daar heeft die in de jaren 70 en 80 zelfs voor een doorbraak gezorgd in de strijd tegen de maffia", aldus Van Quickenborne. "Er vonden toen maxi-processen plaats, waarbij meer dan 300 mensen werden veroordeeld."
Wat loopt er fout?
Er zijn volgens de minister van Justitie twee grote struikelblokken waarom de regeling op dit moment in België nog te weinig worden gebruikt en die wil hij wegwerken. “Ten eerste is er op dit moment nog geen vertrouwelijk overleg mogelijk om na te gaan of de regeling ook effectief iets zou opleveren”, stelt hij.
In het nieuwe wetsontwerp dat al door de ministerraad werd goedgekeurd en na advies van de Raad van State zal worden voorgelegd aan het parlement is "een snuffelfase" - zoals de minister het noemt - opgenomen, waarin kan ingeschat worden welke informatie een spijtoptant heeft.
"Een tweede struikelblok is dat de regeling op dit moment enkel kan gebruikt worden als er al een onderzoeksrechter werd aangesteld", gaat Van Quickenborne verder. "Terwijl het interessantste moment (om spijtoptanten te horen, red.) net is wanneer de verdachten nog niet werden opgeschrikt, in het vooronderzoek dus.”
Oplossing in strijd tegen georganiseerde drugscriminaliteit?
Van Quickenborne hoopt dat Justitie dankzij een aangepaste regeling meer gebruik zal kunnen maken van spijtoptanten, ook in grote drugsdossiers. Want het drugsgeweld in ons land neemt al jaren toe. Hij voegt er wel aan toe dat verklaringen van spijtoptanten niet kunnen dienen als rechtstreeks bewijs, de speurders moeten die altijd kunnen staven met ander bewijsmateriaal.
Drugsbendes viseren vaak familieleden, dus wie uit de biecht zou klappen, brengt mogelijk de hele familie in gevaar
John Maes, advocaat
Advocaat John Maes, die regelmatig optreedt in drugsdossiers, is niet overtuigd dat het uitbreiden van de spijtoptantenregeling een oplossing zal bieden in de strijd tegen georganiseerde drugscriminaliteit. "We zien nu al - ook bij ons - dat er voor bepaalde vormen van geweld niet teruggedeinsd wordt, dus ik heb grote twijfels of spijtoptanten doorbraken kunnen bieden in dit soort dossiers", zegt hij in "De ochtend" op Radio 1.
Opnieuw aanslag gelinkt aan drugsmilieu in Antwerpen: "Het is angstwekkend geworden"
Van Quickenborne benadrukt dat spijtoptanten beschermd kunnen worden door Justitie, maar Maes vraagt zich af in hoeverre ook de familie kan beschermd worden. "Drugsbendes viseren vaak familieleden, dus wie uit de biecht zou klappen, brengt mogelijk ook de hele familie in gevaar. Een spijtoptant zal sowieso twee keer nadenken voor die praat.”
Een pasklare oplossing in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit is er sowieso niet, zegt Maes. Maar er kunnen wel verschillende zaken beter volgens hem. "De pakkans in de haven moet vergroten, maar ook internationaal moet er gehandeld worden. Zolang criminelen zich kunnen schuilhouden in vrijhavens als Dubai of in Zuid-Amerika ongestoord drugs kunnen verschepen, zal er bij ons ook niet veel veranderen."
