De federale overheid maakt steeds meer geheime prijsafspraken met farmabedrijven over de tijdelijke terugbetaling van geneesmiddelen. Dat schrijft de nieuwswebsite Apache. Met zulke afspraken kan de overheid erg dure geneesmiddelen - waarvan nog niet helemaal duidelijk is hoe goed ze werken - toch al ter beschikking stellen van patiënten die bijvoorbeeld aan een zeldzame ziekte lijden. Maar er komt ook kritiek. Er is nagedacht over hoe het aantal kan worden verminderd.
Federale overheid maakt steeds meer geheime prijsafspraken met farmabedrijven
In vier jaar tijd is het aantal afspraken gestegen van 78 naar 115, zo blijkt uit cijfers van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsuitkering RIZIV.
Het gaat vaak over geneesmiddelen voor zeldzame ziektes, innovatieve maar vaak heel dure middelen waarvan de doeltreffendheid en/of de kostenefficiëntie nog niet helemaal duidelijk is. De geneesmiddelen zijn voor de patiënt in kwestie eigenlijk veel te duur, en dus probeert de overheid tussen te komen.
"Daarom is beslist op nationaal niveau om tijdelijk al een terugbetaling te voorzien in het kader van een contract", legt Pedro Facon, adjunct-directeur-generaal van het RIZIV uit in "De ochtend" op "Radio 1". "Daarin verplicht de overheid het bedrijf om bijkomende data te verzamelen voor de echte doeltreffendheid van het geneesmiddel."
Een voorbeeld daarvan was de behandeling van baby Pia. Het meisje had de zeldzame spierziekte SMA. Er bestond een medicijn voor, maar dat kostte 1,9 miljoen euro, een bedrag dat de ouders uiteindelijk via een crowdfunding (met een sms-actie) bij elkaar kregen. Later zorgde de regering ervoor dat het middel voortaan zou worden terugbetaald.
Waarom zijn die afspraken geheim?
Enkel de prijsafspraak verloopt in het geheim en dat komt omdat de Europese lidstaten apart onderhandelen. "Als we een prijs afspreken en die publiek maken, heeft dat dus een impact op de prijs die het bedrijf in een ander land maakt", zegt Facon in "De ochtend". "Landen kijken naar elkaar."
"Wanneer we deals maken om geneesmiddelen tijdelijk terug te betalen, vragen wij kortingen", zegt Facon verder. "Zo wordt de helft van de uitgaven in het kader van contracten teruggestort. Van de twee miljard uitgaven wordt er dus op het einde van het jaar een miljard teruggestort door die prijsafspraken. Maar, die bedrijven willen die afspraken niet publiek maken."
Vanwaar die stijging?
De stijging heeft verschillende verklaringen, zegt journalist Dominique Soenens: "Er zijn gewoon meer geneesmiddelen op de markt die onder dit soort geheime afspraken vallen. Daarnaast slagen farmabedrijven erin om geneesmiddelen die oorspronkelijk voor één aandoening op de markt komen, uit te breiden naar andere aandoeningen, zodat ze ook meer kunnen worden verkocht."
Er komen steeds meer vragen van farmabedrijven, van 27 vragen in 2014 tot 98 in 2021. Maar het komt niet altijd tot een deal. Meer nog, in verhouding worden er meer vragen afgewezen dan vroeger.
Wat is het probleem?
Dat de overheid die geheime afspraken maakt, is niet verboden, maar het systeem stuit op kritiek. De afspraken wegen zwaar door op de uitgaven van de sociale zekerheid - volgens het Rekenhof maakten geheime deals in 2018 ruim 29 procent uit van het geneesmiddelenbudget.
De afspraken zouden ook te weinig transparant zijn, en farmabedrijven zouden er misbruik van kunnen maken door kunstmatig hoge prijzen te vragen, zegt Soenens. Tegelijk wordt farmabedrijven gevraagd om tijdens de terugbetaling van het geneesmiddel verder onderzoek te doen naar de efficiëntie van een bepaald geneesmiddel, maar zou dat niet altijd gebeuren.
Wat kan er gebeuren om dit te veranderen?
Het kabinet van federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke laat weten dat "de principes die bepalen wanneer en hoe lang dergelijke contracten wenselijk zijn, dringend toe zijn aan hernieuwing."
Er is een denkoefening gemaakt, waarbij het belangrijkste is dat mensen steeds toegang kunnen blijven krijgen tot innovatieve, veelbelovende behandelingen, klinkt het: "52 acties tot hervorming staan in de steigers."
Het zou onder meer hierom gaan:
De contracten in duur beperken - er is sprake van maximaal 6 jaar.
Er moet meer transparantie komen. "Zo zal het publiek bij elk contract inzicht krijgen in het prijsmechanisme", zegt het kabinet-Vandenbroucke. Al is dat laatste relatief, zegt Soenens: "Zo zal er geen inzage gegeven worden in de prijs zelf, wat toch het belangrijkste onderdeel is."
Geheime afspraken zouden meteen worden stopgezet van zodra er een generische variant op de markt komt, zegt Soenens.
Reactie van Pharma.be: "Belangrijk dat de prijs vertrouwelijk blijft"
Pharma.be, de belangenvereniging van de producenten van merkgeneesmiddelen, verdedigt de geheime prijsafspraken met de overheid over nieuwe medicijnen. "Het is belangrijk dat de prijs vertrouwelijk blijft. Want als die prijs algemeen bekend zou worden, kan dat voor problemen zorgen", zegt woordvoerder David Gering. "Er kan bijvoorbeeld parallelle handel ontstaan, waarbij landen een innovatief geneesmiddel gaan invoeren uit het land waar dat medicijn het laagst staat geprijsd. En dat kan dan weer tekorten veroorzaken."
Minister van sociale zaken Vandenbroucke wil intussen wel beter kunnen evalueren hoe doeltreffend nieuwe, al tijdelijk terugbetaalde medicijnen écht zijn. En hij vraagt in dat opzicht méér inspanningen van farma-producenten. Op zich is ook Pharma.be gewonnen voor een grondige evaluatie. "We zijn daarover al twee jaar in gesprek met het kabinet van de minister", legt Gering uit. "Want we steunen volledig het punt dat er duidelijkheid moet zijn over de meerwaarde van innovatieve medicijnen."
Pharma.be is er wél voor beducht om de looptijd van contracten voor de tijdelijke terugbetaling van nieuwe medicijnen intussen te beperken. Minster Vandenbroucke wil dergelijke contracten met producenten nog afsluiten voor maximaal zes jaar (uitzonderlijk nog eens verlengbaar met drie jaar). "Maar een geneesmiddel is géén koekje", beklemtoont Gering. "De evaluatie van de meerwaarde van een innovatief medicijn is complex en vergt tijd. En een grondige analyse is in het belang van de patiënt en de samenleving."
