Dit is Blanco, een nieuwe partij die opkomt voor de lege zetel 

Meer dan een miljoen Belgen weigerden in 2019 een stem uit te brengen. Het grootste deel daagde niet op, de rest stemde blanco of ongeldig. Die stemmen zijn niet vertegenwoordigd in het parlement en dat is ondemocratisch, zo redeneert althans een nieuwe partij, Blanco genaamd. 

De partij heeft daarom slechts één programmapunt: het kiessysteem zo wijzigen dat kiezers voor een lege zetel in het parlement kunnen stemmen. Voor ze daar in slagen, willen ze zich verkiesbaar stellen om die lege zetel zelf te vertegenwoordigen. "We zullen aanwezig zijn in de Kamer en ons onthouden bij elke stemming die daar uitgebracht wordt", vertelt oprichter Laurent Ryckaert. "We zullen ook niet deelnemen aan commissies en alleen voor ons eigen wetsvoorstel stemmen."

"Eenmaal ons doel bereikt is, heeft Partij Blanco geen bestaansreden meer, zullen we geen kieslijsten meer indienen en gaan onze verkozenen ander werk zoeken", klinkt het verder. "We moeten zo snel mogelijk verdwijnen."

Oprichter Laurent Ryckaert kan zich al een hele tijd in geen enkele bestaande partij vinden. "Ik verhuisde van Brussel naar Vlaanderen en ik zag dat er veel blanco werd gestemd", vertelt hij aan onze redactie. "Ik vroeg me af hoe we die stem ook in het parlement konden vertegenwoordigen. De enige optie om dat te doen is om een partij op te richten die zo neutraal mogelijk is."

Ryckaert zag dat er steeds meer geïnteresseerden waren, zoals Raf Lens. Hij beschrijft zichzelf als "politiek dakloos". "Ik wil protesteren tegen de huidige politieke cultuur, maar ik wil dat niet doen door een stem uit te brengen op een (extreme) partij die mijn steun niet verdient", schrijft hij op de website van Blanco. 

Inmiddels heeft Blanco zo'n dertien kandidaten en willen ze zich ook effectief verkiesbaar stellen voor de federale verkiezingen. Maar Blanco is nog geen officiële partij. Daarvoor hebben ze 77 kandidaten nodig: 7 voor elk van de 11 kieskringen. 

Ryckaert heeft er het volste vertrouwen in dat ze voldoende kandidaten zullen vinden. "Als ik het aantal reacties van vandaag zie, dat is ongelooflijk, ik zal meerdere dagen nodig hebben om iedereen terug te contacteren. We organiseren nog verschillende webinars en dan komen we ongetwijfeld aan de nodige kandidaten per kieskring."

Om uiteindelijk op het stembiljet te staan, moeten ze in elke kieskring ook voldoende handtekeningen verzamelen. Voor de Vlaamse kieskringen en de kieskring Brussel-Hoofdstad hebben ze bijvoorbeeld telkens 500 handtekeningen nodig. Om in het hele land verkiesbaar te zijn, moeten ze er 4.700 in totaal hebben. Als hen dat niet lukt, kunnen ze ook proberen de handtekening van minstens drie uittredende Kamerleden te krijgen.

Om vervolgens een zetel in het parlement te bemachtigen, moeten ze de kiesdrempel halen. Daarvoor moeten ze in een kieskring 5 procent van de geldige stemmen halen. Maar zelfs als hen dat lukt, rest de vraag hoe ze de kieswet zullen aanpassen. Daar is een grondwetswijziging voor nodig en onder meer twee derde van de Kamer moet die goedkeuren. "Dat is een groot werk", zegt Ryckaert zelf. "We moeten dat onderzoeken met ethici, filosofen en grondwetspecialisten."

De partij zegt dan ook dat de verkozen kamerleden hun parlementair loon niet zouden afstaan. Ook de partijdodaties zullen ze gewoon gebruiken voor de financiering van de partij. "De ontvangen subsidies dienen maar één project: de Grondwet aanpassen. Als dat doel bereikt is, zal het saldo van de partijkas geschonken worden aan een goed doel."

Professor Herwig Reynaert, politicoloog aan de Universiteit Gent, reageert in "De wereld vandaag" op Radio 1 op dit initiatief. "Het klopt dat op dit moment geen rekening gehouden wordt met blanco of ongeldige stemmen bij de zetelverdeling. We weten wel hoeveel dat er zijn, maar de verdeling gebeurt enkel op basis van geldige stemmen."

De professor begrijpt dat er gezocht wordt naar een manier om daar iets aan te veranderen, maar dat zal op korte termijn moeilijk zijn. "Zelfs als men er in slaagt om voldoende handtekeningen en kandidaten te verzamelen, dan nog zal het een uitdaging worden om de kiesdrempel te halen", zegt professor Reynaert. "Ik wens hen veel succes."

Is een nieuwe partij wel de beste manier om de blanco stemmen op te vangen? Daar is professor Reynaert niet van overtuigd. "Het is niet alleen een lange weg om je doel te bereiken, maar je kan je ook afvragen of dit de juiste weg is. Ze zullen één programmapunt hebben en willen enkel hun eigen wetsvoorstel doen. Aan andere politieke discussies gaan ze niet deelnemen en ze gaan ook niet in de Kamercommissies zetelen. Dit kan ook de anti-politiek voeden."

Volgens professor Herwig Reynaert is het beter om met een volwaardig alternatief te komen. "Het lijkt me beter om een partij te hebben met een volwaardig partijprogramma en daarmee de kiezer proberen te overtuigen om voor het partijprogramma te stemmen. De democratie lijkt me meer gebaat met volwaardige politieke partijen, waaruit de mensen hun keuze uit kunnen maken."