T. rex had lippen die zijn tanden bedekten: "We moeten weg van het cliché uit "Jurassic park""

Het moet een van de meest memorabele filmscènes uit de jaren 90 zijn: de ontsnapte T. rex in "Jurassic park" (1993) die twee kinderen in een auto in het vizier krijgt en wel zin heeft in een maaltijd. Dr. Alan Grant (Sam Neill) en dr. Ian Malcolm (Jeff Goldblum) moeten halsbrekende toeren uithalen om de aandacht van het beest af te leiden.

De T. rex was met zijn oorverdovende gebrul en immer zichtbare, fel blikkerende tanden een van dé sterren van de film. Ze zetten het imago van de T. rex als meest gevaarlijke dinosaurus nog meer in de verf. Maar dat die blikkerende tanden immer zichtbaar waren, dat trekken Canadese en Britse wetenschappers nu in twijfel. In hun onderzoek stellen ze dat de T. rex hoogstwaarschijnlijk lippen had die zijn tanden bedekten.

"Er zijn heel wat monsterfilms over dino's met scherpe tanden", zegt Robert Reisz, paleontoloog (een fossielen-wetenschapper) aan de University of Toronto en een van de auteurs van het onderzoek, aan de Amerikaanse krant The Washington Post . Maar de "Jurassic park"-filmreeks deed hem persoonlijk "kreunen en zuchten over de hoeveelheid fouten en onduidelijkheden die ons over dat onderwerp deden praten."

Vóór deze nieuwe studie namen wetenschappers aan dat T. rexen een bek hadden die gelijkaardig is aan die van een krokodillen en alligators. Een krokodil heeft geen lippen, zijn tanden zijn zichtbaar, ook als hij zijn bek dichthoudt. Net zoals de krokodil zou een T. rex dus geen lippen hebben. Een hypothese die niet zo vergezocht is, omdat reptielen en dinosaurussen nauw aan elkaar verwant zijn. Bovendien dachten veel paleontologen dat de tanden van een T. rex gewoon te groot waren om in zijn bek te passen, en dat ze daarom dus altijd wel te zien zouden zijn.

Om na te gaan of dat idee wel klopt, én om komaf te maken met het cliché van "Jurassic park", onderzochten de wetenschappers een fossiel van een tand van een Daspletosauros, een nauwe verwant van de T. rex, gevonden in Milk River in de Canadese provincie Alberta.

De gefossiliseerde tand werd in hars gedoopt. Daarna gebruikten de wetenschappers een met diamanten bezet zaagje om insnedes te maken, een minutieus klusje. Ze ontdekten dat het tandglazuur geen noemenswaardige schade had. Opvallend, want als de tand de hele tijd blootgesteld zou zijn aan droge lucht in een liploze bek, dan zou het glazuur veel meer aangetast zijn.

De tanden van krokodillen en alligators hebben zwaar te lijden. Niet alleen het glazuur, maar ook het tandbeen zijn dikwijls sterk aangetast. Een gevolg van het gebrek aan bescherming door lippen. Onbeschermd blijven tanden droog en zijn ze veel minder bestand tegen afbraak. Krokodillen en alligators wisselen ook heel snel van gebit, terwijl een tand bij een T. rex een geschatte levensduur van 1 tot mogelijk 2 jaar had. Dat kan volgens de wetenschappers alleen maar als de tanden bedekt zijn.

De wetenschappers vonden ook kleine holtes in de kaken van verwante dinosaurussen, gelijkaardig aan de kaken van de hagedissen van vandaag, die de lippen en tandvlees van bloed en zenuwen voorzien. De tanden stonden ook verticaal in het kaakbeen, terwijl de tanden van krokodillen meer naar buiten staan. 

Redenen genoeg voor de onderzoekers om te stellen dat T. rexen in tegenstelling tot het populaire beeld wél geschubde lippen hadden die hun tanden bedekten. Ze vermoeden op basis van schedelanalyses van hedendaagse hagedissen ook dat de tanden van een T. rex niet te groot waren om volledig in zijn bek te passen. Mogelijk zou je zelfs bij een opengesperde muil slechts de puntjes van zijn tanden hebben gezien.

Co-auteur Mark Witton, paleontoloog aan de University of Porthsmouth in het Verenigd Koninkrijk, maakt de vergelijking met de komodovaraan. Dat is de grootste hagedissensoort ter wereld die een bek met geschubde lippen heeft. Zijn tanden zijn niet zichtbaar. "Als je je de komodovaraan voorstelt met een schedel van 150 centimeter, dan zou hij er uitzien als iets wat op een T. rex lijkt", zegt hij aan de krant The Guardian .

De onderzoekers hopen dat hun studie helpt om het beeld van de T. rex, neergezet zoals in "Jurassic park" bij te stellen. "De T. rex in "Jurassic park" was zo iconisch en invloedrijk dat vanaf dat moment alle popcultuur-dino's er zo begonnen uit te zien", zegt Mark Witton aan The Washington Post. "We leven nog altijd in de schaduw van "Jurassic park" 30 jaar geleden. We moeten daarvan weg."

Al lijkt het erop dat er nog veel inkt zal vloeien over de vraag of T. rexen al of niet lippen hadden. The Washington Post citeert Thomas Carr, een paleontoloog aan Carthage College in Wisconsin. Zijn onderzoek in 2017 suggereerde dat T. rexen kaakbeenderen hadden met een gelijkaardige structuur aan die van krokodillen.

De vondst van een T. rex-fossiel met een intacte huid zou de kwestie kunnen oplossen. En dat lijkt niet compleet hopeloos, er zijn al gemummificeerde fossielen van andere dino's gevonden. Tot die tijd kunnen we misschien met een iets kritischere blik naar "Jurassic park" kijken.