Wie oplossingen zoekt voor slaapproblemen gaat daarvoor beter niet te rade op YouTube. Volgens een nieuwe, Amerikaanse studie bevat het videoplatform heel wat foute informatie over goede slaapgewoontes. Bovendien worden video’s met misinformatie vaker bekeken dan video’s die door experts worden gemaakt. Ook experts van bij ons trekken aan de alarmbel: "Bij langdurige slaapproblemen ga je beter naar een arts."
YouTube-video’s over slaapproblemen bevatten "alarmerend vaak" misleidende informatie
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
Video’s waarin beweerd wordt dat we een ‘slaapknop’ op ons voorhoofd hebben of dat het eten van krieken de slaap sterk zou bevorderen: ze komen regelmatig voor op YouTube. Dat ontdekten onderzoekers van het Brigham and Women’s Hospital, een ziekenhuis van de Harvard Medical School.
De wetenschappers doorzochten YouTube op de Engelstalige termen voor ‘slapeloosheid’, ‘slaaptips’ en ‘hoe beter slapen’. Die video’s rangschikten ze volgens populariteit en volgens de kwaliteit van informatie die ze bevatten.
Uit het onderzoek bleek dat de populairste video’s over slaap – met gemiddeld 8 miljoen kijkers – doorgaans door bloggers gemaakt werden. In 67 procent van de gevallen bevatten deze video’s een vorm van commerciële inhoud, bijvoorbeeld om de verkoop van bepaalde slaapproducten te stimuleren. In 91 procent van de gevallen verspreidden de video’s min of meer verkeerde informatie over slapeloosheid.
De video’s die door experts werden gemaakt leverden een pak minder kijkers op – gemiddeld 300.000 kijkers –, maar bevatten geen commerciële content of misinformatie.
Kriekensap
“We zagen vooral veel beweringen waarvoor niet voldoende bewijs is”, zegt slaapexpert Rebecca Robbins, die het onderzoek leidde. “Veel suggesties waren niet meteen zorgwekkend, maar zaten er gewoon een beetje naast. Zo toonde beperkt onderzoek aan dat een kleine portie kriekensap voor het slapengaan tot marginale verbeteringen in slaapkwaliteit kan leiden, maar dan zien we video’s die volop aanmoedigen om veel krieken te eten, wat niet bewezen is.”
“Andere video’s zijn dan weer zorgwekkender. Zo zijn er mensen die beloven dat vier uur slaap volstaat als je bepaalde technieken uitoefent. Dit kan mensen in gevaar brengen. Daarom is het belangrijk dat mensen hun informatie uit geloofwaardige bronnen halen. Hopelijk kunnen wij op termijn als wetenschappers samenwerken met YouTube om algoritmen te ontwikkelen die verkeerde informatie over gezondheid opsporen.”
Big business
Ook wie in het Nederlands op YouTube zoekt naar slaaptips, vindt video’s waarin matrassen van een bepaald merk worden aangeraden, of waarin beweerd wordt dat er meer slaapproblemen zouden zijn bij volle maan of waarin aangeprezen wordt bananen te eten. Die krijgen soms tot meer dan 300.000 views. Wat moeten we daarvan denken?
“Slaapproblemen krijgen veel aandacht waardoor er allerlei zaken worden veralgemeend en overdreven”, zegt slaapexpert Johan Verbraecken (UZA).
“Soms wordt er bijvoorbeeld een bevinding bij muizen gedaan en die wordt meteen doorgetrokken naar mensen, zonder bewijs. Van slaapproblemen bij volle maan is niets bewezen. Bananen bevatten dan wel tryptofaan – een voorloper van melatonine, het hormoon van de duisternis –, maar dan moet je er wel erg veel van eten, waardoor je te veel koolhydraten binnenkrijgt. En dat houdt ons dan weer wakker.”
Het is belangrijk om beducht te zijn voor one-size-fits-all-oplossingen.
Slaapexpert Maarten Van Den Bossche (UPC KU Leuven)
“Vooral rond voeding wordt veel geschreven. Dan wordt er gezegd dat een bepaald product helpt bij het slapen. Dat kan, maar er is heel weinig onderzoek naar gedaan en er wordt te snel veralgemeend. Het is een grijze zone die soms een beetje neigt naar pseudowetenschap. We mogen niet vergeten dat wat je ook probeert om de slaap te bevorderen: al 30 procent van je slaap zal verbeterd worden door het placebo-effect. Het gaat dus niet per se om een wondermiddel.”
‘’Er is momenteel een grote fixatie op slaap’’, zegt ook slaapexpert Maarten Van Den Bossche (UPC KU Leuven). “Het gevolg is dat mensen zich snel zorgen maken als ze een paar nachten niet goed slapen, terwijl dat vaak vanzelf opgelost raakt. Er circuleren veel adviezen die niet meteen onjuist zijn, maar ook niet voor iedereen een oplossing bieden. Bepaalde apps rond mindfulness werken misschien bij sommigen, maar bij anderen kan het ofwel niets uithalen of misschien de situatie zelfs slechter maken.”
“Slaap moet voor een groot deel autonoom gebeuren. Op het moment dat je het probeert af te dwingen, gaat het vaak moeilijker. Bovendien moeten we beseffen dat slaapproblemen big business zijn voor een aantal bedrijven. Daarom is het belangrijk om beducht te zijn voor one-size-fits-all-oplossingen. Het gevaar van deze vormen van misinformatie is dat mensen mogelijk geld gaan spenderen aan iets wat niet werkt – of erger: te lang wachten met naar een dokter te gaan. Vandaar het belang van goede communicatie over slaap in de media.”
