Het lijkt erop dat de Israëlische premier Netanyahu de gemoederen enigszins laat bedaren nadat hij in een tv-toespraak aangekondigd heeft dat de omstreden hervorming van de rechtspraak wordt uitgesteld. Het maandenlange protest tegen de omstreden wet kreeg vandaag ongeziene proporties, met aanzwellende demonstraties en stakingen. Er werd gevreesd voor geweld na een oproep tot tegenbetogingen van extreemrechts, maar dat geweld bleef uit.
Protest tegen omstreden justitiehervorming in Israël is over kookpunt heen, geweld na oproep tot tegenbetoging blijft uit
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Het maandenlange protest tegen de omstreden justitiehervorming van premier Benjamin Netanyahu en zijn uiterst rechtse regering heeft vandaag ongeziene proporties aangenomen.
Vele tienduizenden demonstranten zijn al de hele dag op straat in Jeruzalem en Tel Aviv, en overal in het land wordt gestaakt. De actievoerders willen het land platleggen tot Netanyahu zijn gecontesteerde plannen afblaast.
Vanmorgen leek het er even op dat hij inderdaad een opschorting van de hervorming zou aankondigen. Maar de geplande toespraak werd uitgesteld omdat er onenigheid was binnen zijn coalitie. De rechtse hardliners dreigden ermee de regering te laten vallen als Netanyahu de justitiehervorming zou uit- of afstellen.
Zover lijkt het niet te komen, want na een hele dag onderhandelen achter de schermen, heeft Netanyahu aangekondigd dat de omstreden hervorming toch wordt uitgesteld.
In ruil voor het uitstel zegt de coalitiepartner te hebben afgedwongen dat er een "nationale garde" zou worden opgericht, onder het leiderschap van Ben-Gvir. Wat dat concreet inhoudt, is onduidelijk.
Vrees voor geweld
Er werd ook gevreesd voor geweld. De Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst Shin Bet heeft gewaarschuwd dat extreemrechtse militanten oproepen om gewapend de straat op te gaan en zich te richten tegen de demonstranten die massaal op straat zijn gekomen tégen de justitiehervorming.
Eén van de meest omstreden figuren uit de regering-Netanyahu, de uiterst rechtse Israëlische minister van Financiën Bezalel Smotrich, heeft in een video op Twitter zélf opgeroepen tot een tegenbetoging.
De politie heeft extra agenten ingezet om de demonstranten bij de Knesset te beschermen tegen extreemrechts geweld. In een tweet heeft premier Netanyahu opgeroepen om af te zien van geweld.
Israël in rep en roer
De hele dag al stond het land in rep en roer, met demonstraties en spontane stakingen." Deze taferelen heb ik nog nooit meegemaakt", zegt correspondente Ankie Rechess in Tel Aviv. "De chaos is enorm, de crisis is totaal, het hele land ligt stil."
Na de aankondiging van Netanyahu heeft de grootste Israëlische vakbond Histadrut aangekondigd dat de nationale stakingsactie wordt stopgezet. Oppositieleider Yair Lapid verwelkomt de beslissing van Netanyahu en kondigt aan dat hij rond de tafel wil zitten.
Het protest raakte gisteravond al in een stroomversnelling na het ontslag van minister van Defensie Yoav Gallant. Hij is een partijgenoot van Netanyahu, maar werd aan de kant gezet omdat had hij kritiek had geuit op de omstreden hervormingen. Volgens Gallant verdelen die het land én defensie, waardoor de veiligheid van Israël in het gedrang komt. Na zijn ontslag gingen in heel het land honderdduizenden mensen de straat op. Het protest ging de hele nacht door.
Land ligt lam
Vandaag is er niet enkel gedemonstreerd, ook is in veel sectoren het werk neergelegd om de regering van Netanyahu onder druk te zetten om de justitiehervorming in te trekken. Vanmorgen riep Histadrut, de grootste vakbond van het land, op tot een grote algemene staking, met onmiddellijke ingang. De algemene staking werd meteen afgelast na de televisieboodschap van Netanyahu.
Op de internationale luchthaven Ben Goerion, de grootste luchthaven van het land bij Tel Aviv, legde het personeel vrijwel meteen het werk neer. Er stegen geen vliegtuigen meer op vanop de luchthaven. Ook de havens van Haifa en Asjdod aan de Middellandse Zee lagen plat.
Banken, scholen en winkelcentra waren dicht. Legerreservisten zeggen dat ze weigeren te dienen als de omstreden hervorming wordt doorgevoerd. Ook Israëlische diplomaten in het buitenland hebben zich bij de staking aangesloten.
Netanyahu tussen hamer en aambeeld
"Netanyahu zit tussen hamer en aambeeld", zegt Jens Franssen, die het Midden-Oosten volgt voor VRT NWS.
Israël houdt adem in tot Netanyahu spreekt: "Uitkomst volledig onvoorspelbaar"
Hij staat onder grote druk, van de straat, maar ook van de politieke wereld in binnen- en buitenland. De Israëlische president Isaac Herzog, die een ceremoniële rol vervult, heeft de regering vanmorgen opnieuw met aandrang opgeroepen om de hervormingen te staken.
Ook de Verenigde Staten, grote bondgenoot van Israël, herhaalden hun bezorgdheid over de situatie. "Fundamentele veranderingen in een democratisch systeem moeten worden nagestreefd met de breedst mogelijke steun van de bevolking. We dringen aan op een compromis", reageerde het Witte Huis.
Maar ook aan de andere kant, bij de hardliners van Netanyahu's coalitie, wordt de druk opgevoerd. Zo schreef de extreemrechtse veiligheidsminister Itamar Ben-Gvir op Twitter dat de regering niet moet "zwichten voor anarchie".
Dé olifant in de kamer zijn de rechtszaken die lopen tegen Netanyahu
Daar heeft hij persoonlijk ook weinig belang bij. Netanyahu heeft een reden om justitie aan te pakken, want hij loopt zelf in haar vizier.
"Dé olifant in de kamer zijn de rechtszaken die lopen tegen Netanyahu", zegt Jens Franssen. "Hij vecht letterlijk voor zijn politiek overleven. Als hij niet langer premier is, gaan de rechtszaken tegen hem door en wordt hij met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid veroordeeld tot een gevangenisstraf. Hij zal dus bereid zijn om ver te gaan om voort te kunnen regeren."
Omstreden justitiehervorming?
De regering van premier Benjamin Netanyahu, een coalitie van de rechtse Likoed-partij met enkele kleine ultra-orthodoxe en extreemrechtse partijen, wil de macht van het Hooggerechtshof beperken. Volgens de regering hebben rechters in Israël te veel macht en beslissingsrecht over wetgeving en beleid.
Als de hervorming wordt doorgevoerd, zou het Hooggerechtshof niet meer mogen ingrijpen als er in het parlement een meerderheid is voor een wet. Ook niet als die wet in strijd is met bestaande basiswetten die bijvoorbeeld de rechten van minderheden vrijwaren.
Demonstranten komen al maandenlang op straat uit vrees dat de regering met haar plannen de democratie in Israël uitholt. Ze vrezen meer bepaald dat de rechten van minderheden, zoals die van Palestijnen en holebi's, in het gedrang komen. Ook zou het voor de regering eenvoudiger worden om Joodse nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever uit te breiden, omdat ze minder gehinderd zou worden door een mogelijke tegenkanting van het Hooggerechtshof.
Daarnaast spelen er volgens de demonstranten ook persoonlijke motieven bij de hervorming. Ze vrezen dat met de hervorming ook het corruptieproces tegen Netanyahu zelf in de prullenmand zou kunnen belanden.
