"Hype rond bordspellen is niet over, maar in crisistijden schrap je luxeproducten"

Nam Cartamundi in 2015 nog de productie van wereldberoemde spelletjes als Monopoly en Cluedo over van de Amerikaanse speelgoedreus Hasbro, dan schroeft het bedrijf uit Turnhout anno 2023 diezelfde productie fors terug. “De vraag naar bordspellen is genormaliseerd, met een structurele overcapaciteit tot gevolg”, klinkt het. De hype is voorbij. 

Uitbaters van spelletjeszaken in Vlaanderen reageren verdeeld op die stelling. Marjolijn Van Mellaerts van spellenwinkel Lotana in Westerlo merkt inderdaad een daling in haar verkoopcijfers, maar die wijt ze niet aan het post-coronatijdperk waarin we weer naar buiten mogen. “Pas maart vorig jaar, toen de oorlog in Oekraïne en bijhorende energiecrisis losbarstten, nam de verkoop af. Alle prijzen gingen de lucht in en tegelijk daalde het consumentenvertrouwen zienderogen. Elektriciteit, benzine, je winkelkar: dat zijn basisbehoeften die je niet zomaar kan schrappen. ‘Luxeproducten’ als gezelschapsspellen wel.”

Net omdat tijdens de coronaperiode de vraag naar bordspellen zo uitzonderlijk hoog was, komt de terugval nu extra hard aan, zegt Marjolijn. “Bovendien wordt ook onze werking duurder: pakketdiensten vragen meer geld en distributeurs trekken de prijzen van de spellen omhoog.” De voorraad van Lotana blijft groot (“mensen willen alles graag snel hebben”), al wordt er wel voorzichtiger aangekocht. “We wachten nu af of een spel daadwerkelijk aanslaat. In dat geval kunnen we nog altijd bijbestellen.”

Een ontwikkeling die Spelonk uit Ninove herkent. “Niet zozeer in ons zakencijfer. Wij zijn vroeg op de trein van e-commerce gesprongen en doen het goed”, vertelt Sigrid De Braekeleer. “Wel hoor ik in mijn omgeving dat kleinere winkels het niet overleven.”

Dat lijkt onze zoektocht naar spelletjeszaken in Vlaanderen te bevestigen. We stuiten op de website van het voormalige Boxing Meeples uit Niel. “We stoppen ermee”, schrijven ze zwart op wit. “De verkoopmarges die een kleine speler kan bedingen bij groothandelaars zoals Asmodee en Intrafin zijn te klein om rendabel te zijn." 

"Anderzijds is er de consument die liefst zo weinig mogelijk betaalt. Komt daar de steeds stijgende verzendkost bovenop, en de veruit ondermaatse service van de koeriers. We zijn er met veel moed en liefde voor de bordspelsector ingestapt. Nu zijn we blij dat we ermee kunnen stoppen.”

Ook Brood en Spelen uit Sint-Niklaas, Adriaensen Speciaalzaak Gezelschapsspellen uit Antwerpen en Spellenreus spreken over een lichte daling in de cijfers, al zijn ze het er alle drie volmondig mee eens: aan de populariteit van bordspellen zal het niet liggen. “Ik denk niet zozeer dat de hype voorbij is”, reageert Miguel van Hoyweghen van Brood en Spelen. “Eerder dat mensen meer budgetteren. We merken bijvoorbeeld dat klanten vaak langer nadenken en twijfelen over een aankoop, of eerst een demo van een spel vragen vooraleer ze een knoop doorhakken.”

Monica Dannis runt de Spellenreus in bijberoep en biedt naast nieuwe ook tweedehandsspellen aan die ze weer klaarmaakt voor verkoop. “Die vraag is beduidend toegenomen. Vroeger klonk het bij tweedehands van ‘oei oei oei’ en ‘kan je extra foto’s maken’, maar dat is nu voorbij. Ook de goedkopere spelletjes in het gamma doen het heel goed. Mensen willen zich dus heus nog met gezelschapsspellen amuseren.”

We vroegen aan enkele van de grootste uitgevers en distributeurs van bordspellen of zij net als Cartamundi verliescijfers optekenen. Bij 999 Games, Goliath Games en Asmodee bleef het stil. White Goblin Games reageerde wel. “De verkoopcijfers van het eerste kwartaal van 2023 zijn ongeveer 40 procent hoger in vergelijking tot het eerste kwartaal van 2022. Wij zijn dus zeer tevreden. We denken dat de oorzaak van de verliescijfers van Cartamundi andere, wellicht externe, factoren heeft. De bordspellenmarkt is volgens ons nog springlevend”, aldus mede-oprichter Johan Kuipers.

De uitbaters van de spellenzaken horen – over andere uitgevers – andere verhalen. “Een vertegenwoordiger die al jaren bij mij over de vloer kwam, kreeg recent zijn opzeg”, weet Carl Adriaensen van Adriaensen Speciaalzaak Gezelschapsspellen. “Grote ketens zouden eind vorig jaar dan weer grote bestellingen geannuleerd hebben.” 

Aan Sigrid vertrouwde een vertegenwoordiger van een grote speler toe dat hun cijfers inderdaad flink aan het dalen zijn. Dito bij Marjolijn. “Al zou dat volgens studies binnen een aantal maanden weer moeten verbeteren. Ik blijf alleszins overtuigd: veel mensen hebben de voorbije jaren geproefd en genoten van spelletjes, dat gaat niet zomaar weer over.”