Kan de Joodse synagoge van Heide-Kalmthout nog gered worden? Burgemeester kijkt naar Joodse gemeenschap voor oplossing

De gemeente Kalmthout doet een laatste oproep naar de Joodse gemeenschap in Antwerpen om een oplossing te vinden voor de vervallen Joodse synagoge in Heide. Het beschermde pand staat meer dan 30 jaar leeg en is dringend aan renovatie en een nieuwe invulling toe. Er komen geen Vlaamse erfgoedsubsidies voor de restauratie. Bovendien is de synagoge eigendom van meer dan 70 erfgenamen, wat leidt tot een complexe situatie om een oplossing te vinden.

Kalmthout krijgt al enkele jaren hulp van de Antwerpse gouverneur Cathy Berx en advocaat Koen Maenhout die, op vraag van de rechtbank, alle eigenaars van het pand vertegenwoordigt. "Het was mijn taak om, in naam van de eigenaars, mee de restauratie op poten te zetten, maar dat is nog niet gelukt", vertelt advocaat Maenhout. "We moeten 600.000 à 700.000 euro bij elkaar krijgen en dan pas maken we kans op die Vlaamse erfgoedsubsidies." Het totale kostplaatje voor de restauratie bedraagt rond 1,5 miljoen euro.

Alle betrokken partijen hoopten dat de Joodse gemeenschap de redding zou brengen, maar de complexe eigendomssituatie maakt dat onmogelijk. "We hebben aan twee Joodse gemeenten (parochies) in Antwerpen gevraagd om een vzw op te richten met de eigenaars, om het beheer van de synagoge te vereenvoudigen. Zo komt er een aanspreekpunt en kunnen we de eerste stappen zetten naar de redding", zegt burgemeester Lukas Jacobs (CD&V). 

Maar de Joodse gemeenschap in Antwerpen krijgt voorlopig geen vzw opgericht. "Het contact loopt niet makkelijk, maar als zij een vzw oprichten, kan het eenvoudiger zijn om geld te zoeken. Zij moeten nu over de brug komen met centen en middelen om de renovatie, samen met de overheden, te kunnen betalen. Het is belangrijk dat ook zij hun steentje bijdragen", vertelt Jacobs in zijn oproep aan de gemeenschap.

De Joodse gemeenten ondernemen voorlopig geen stappen, daarom heeft de rechtbank beslist om de taak van advocaat Maenhout stop te zetten. "Er is geen vooruitgang geboekt en dan kan ik mijn mandaat niet blijven aanhouden", aldus een teleurgestelde Maenhout. Ook Cathy Berx heeft haar coördinatieopdracht intussen beëindigd, omdat er geen engagement van de Joodse gemeenschap komt.

Hoewel volgens burgemeester Lukas Jacobs iedereen zijn uiterste best heeft gedaan voor de redding van de synagoge, vindt hij het een gemiste kans om het beschermde pand te restaureren. "Het is een tastbaar aandenken aan de Joodse aanwezigheid in de Heide in het begin van de vorige eeuw, toen ze hier op buitenverblijf kwamen."

De synagoge zou in de toekomst een zinvolle invulling kunnen krijgen, vindt Jacobs: "Het kan een herinnering zijn aan de zwarte periode in onze geschiedenis, toen de gemeenschap hier is verdreven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze eigendom heeft zoveel historische en sociaal-culturele waarde, dat het jammer zou zijn, moest het verdwijnen."