Grote angst of dierenliefde? 5 jaar na terugkeer van de wolf blijft het zoeken naar goede manier om samen te leven

In 2018 vindt er een wolf vanuit Duitsland de weg naar Vlaanderen en verstopt zich op het militair domein van Houthalen-Helchteren in Limburg. Succesvol, want eind vorig jaar zat er al een roedel van 13 wolven. Die wolven laten zich nu meer en meer zien. In zelfgemaakte filmpjes lopen ze langs huizen en in tuinen of steken rustig de straat over. Het levert unieke beelden op.

Er zijn intussen felle tegenstanders, maar ook enthousiaste bewonderaars van de wolf. "Pano" verbleef twee maanden lang in het kerngebied van de wolf. Het leverde een hele reeks ontmoetingen op met mensen die dag in dag uit proberen samen te leven met wolven. 

Het is ijskoud wanneer we eind november voor het eerst enkele dagen naar Limburg trekken. Een bed and breakfast in Oudsbergen wordt de uitvalsbasis om snel uit te rukken mocht de wolf in deze regio van zich laten horen. En lang duurt dat niet.

In de nacht van 24 november worden in Oudsbergen Ginny en Pipo aangevallen. De twee pony's van Robert Cuppens waren kansloos tegen de Limburgse wolvenroedel. Eén van hen is volledig leeggevreten. Van de ander is enkel de buik opengemaakt. Het zijn beelden die we niet snel gaan vergeten. De pony's bleken niet achter een zogenaamde wolfwerende omheining te staan. 

Enkele dagen later. Het is 5.30 uur in de ochtend. We spreken af met Inne Wijns die enkele paarden en pony's heeft. Inne heeft geen weide met een wolfwerende omheining. Ze is doodsbang dat wolven haar dieren ooit wat zullen aandoen. Doordat wolven vooral 's nachts toeslaan, gaan haar geliefde viervoeters elke avond op stal. Achter slot en grendel. 's Morgens vroeg, voor dag en dauw, worden de paarden dan terug naar de weide gebracht. En dat elke dag.

"Het beheerst voor een stuk mijn leven", zegt ze. "Heel wat mensen vinden het raar en zeggen dat ik me erbij moet neerleggen, maar voor mij is dat een grote angst." Wijns zegt dat ze soms nachten wakker ligt. "Bij het minste geluid doe ik de lichten aan om te kijken wat er aan de hand is."

Al in de eerste dagen valt het ons op dat in Limburg de schrik er voor de wolf na 5 jaar nog altijd goed in zit. Vaak wordt gevreesd voor kwetsbare dieren zoals geiten, schapen en alpaca's. Maar ook grotere dieren moeten het de jongste twee jaar meer ontgelden. 

Kathleen Weytjens woont vlak bij de wolven in Peer. Niet alleen haar paarden houdt ze dag en nacht in de gaten. Ook haar kinderen spelen niet meer alleen op straat uit angst voor de wolf. "Kinderen gaan hier naar school met de fiets. Het leeft echt in de buurt, kinderen die tot een bepaald uur in de tuin mogen spelen, maar daarna niet meer. Wij hebben ervoor gekozen om op het platteland te gaan wonen, maar eigenlijk wonen wij hier nu in een gevangenis", vertelt ze. 

"Ondanks de koude temperaturen staat ons slaapkamerraam 's nachts altijd open", gaat Weytjens verder. "Zo horen we de honden blaffen. Dan weten we dat er iets is en dan schijnen we met de zaklamp over de weide van de paarden. We hebben zo de wolven effectief al gezien en weggejaagd."

Slechts 1 op de 10 mensen die dieren houden en een wolfwerende omheining zouden kunnen gebruiken, heeft er eentje. Het wordt nochtans dé oplossing genoemd om (klein)vee te beschermen tegen de wolf. Er worden ook subsidies voor uitgetrokken. Toch wantrouwen heel wat mensen die we spraken dat soort omheiningen.

"Je kunt niet garanderen dat het nooit mis zal gaan", zegt Michel Biesmans. Je moet zo'n omheining onderhouden. Er mogen geen takken op de draden komen of de elektrische spanning dreigt weg te vallen. Gras dat er onder groeit moet je maaien, want ook dan kan de spanning wegvallen. Als de onderste draad enkele centimeters te hoog hangt kan de wolf er onder door. Het is een gedoe."

Wie zijn omheining wel al wolfproof heeft gemaakt, is nochtans wel tevreden. De wolf lijkt er voorlopig niet door te komen. Bovendien krijg je van de Vlaamse overheid tot 90 procent van de gemaakte kosten terugbetaald. Schapenhoudster Carola Moeremans uit Peer bijvoorbeeld is blij dat haar schapen achter een wolfwerend hek zitten.

"Ik kan met een gerust hart slapen, wat ik maandenlang niet gedaan heb", zegt ze. "Ik zou iedereen zo'n hek aanraden. Eerlijk gezegd had ik liever gehad dat de wolf er niet was geweest, maar nu moeten we ermee leren leven. Als alle veehouders zo'n hek plaatsen, zal de wolf minder naar de bewoonde wereld komen en meer dieren zoeken in het bos."

Vaak overleven dieren zoals schapen en pony's een wolvenaanval, maar zijn ze zo zwaar verwond dat ze moeten worden geëuthanaseerd. Dat is dan een werkje voor de lokale dierenarts, zoals Hans Hoydonkx. "De eerste keer dat je zo'n overlever moet euthanaseren, is het toch wel even schrikken", zegt hij.

Hoydonkx is intussen al lang niet meer aan zijn proefstuk toe. Van elk schadegeval bewaart hij zorgvuldig foto's. Ook hij merkt dat de laatste tijd steeds meer pony's worden gedood. "Dat was even schrikken, vooral omdat eerst werd gezegd dat die niet op het menu stonden van de wolf."

Hoeveel wolvenaanvallen zijn er nu geweest? Sinds 2018 zijn er meer dan 150 schadegevallen door wolven gemeld om een schadevergoeding te vragen. De meeste meldingen gaan over meer dan één dier.

Niet alle meldingen worden trouwens ontvankelijk verklaard. Bijvoorbeeld omdat na onderzoek blijkt dat het niet om een aanval van wolven ging of omdat de dieren niet wettig werden gehouden.

Het valt op dat we gemakkelijk mensen voor onze lens halen die tegen de wolf zijn. De voorstanders zijn terughoudender. Ze zijn er wel, maar ze blijven liever in de anonimiteit uit schrik voor buurtbewoners die tegen zijn. Hantzen Houwert is een uitzondering. Ze is grote fan van de dieren en durft dat ook aan de buitenwereld verkondigen.

Ze pleit voor vreedzaam samenleven met de wolf. Ze merkt dat wij mensen, die uiteraard zelf ook zoogdieren zijn, het altijd al moeilijk hebben gehad met dieren die ons dwars lijken te liggen. "Dieren bouwen burchten of eten bijvoorbeeld de vis van vissers op", legt ze uit. "En dan moeten ze weg. Wij zijn de belangrijkste."

Houwert woont zelf aan de rand van het militair domein van Houthalen-Helchteren, waar sinds enkele jaren nu ook de wolvenroedel zit. Ze spreekt vol bewondering over de wolven. Een enkele keer stond ze oog in oog met hen. "Hij kwam tot op een of twee meter van mij", vertelt ze. "Ik was verbluft, ik vond het magnifiek." Zelf was ze niet bang voor de wolf, maar ze snapt wel dat andere mensen dat wel zijn. "Ik heb ook wel wat het gevoel dat mensen tegen elkaar worden opgezet. Wat heeft dat eigenlijk voor nut?"