Heisa over proefproject in Indonesië: tieners moeten al om 5.30 uur in de les zitten

In Kupang, de hoofdstad van de provincie Oost-Nusa Tenggara, loopt sinds vorige maand een enigszins gewaagd experiment. Leerlingen van de 12th grade (vergelijkbaar met het laatste jaar middelbaar bij ons) in tien scholen starten er de lessen voortaan om 5.30 uur 's ochtends.

Het experiment is een idee van gouverneur Viktor Laiskodat, die daarmee de kinderen meer discipline wil bijbrengen. Maar niet iedereen is het daarmee eens. Ouders klagen dat hun kinderen compleet uitgeteld zijn als ze thuiskomen. Ook plaatselijke onderwijsdeskundigen en politici stellen zich ernstige vragen.

Normaal gezien starten scholen in Indonesïe tussen 7 en 8 uur. De lessen eindigen doorgaans rond 15.30 uur. Het startuur is nu dus heel wat vervroegd. Het is niet duidelijk of de lessen nu ook vroeger eindigen, maar veel ouders merken op dat het nieuwe systeem hun kinderen niet ten goede komt.

"Het is extreem moeilijk", zegt Rambu Ata. Zij is moeder van de 16-jarige Eureka. "Ze moeten nu thuis vertrekken als het nog pikdonker is. Ik kan dit niet accepteren. Hun veiligheid is niet gegarandeerd." Haar dochter moet nu om 4 uur 's ochtends opstaan om op tijd op school te zijn. "Als ze thuiskomt, is ze compleet uitgeput, ze valt onmiddellijk in slaap."

Onderwijsdeskundigen twijfelen aan het nut van de maatregel. "Dit hangt op geen enkele manier samen met een betere onderwijskwaliteit", zegt Marsel Robot, pedagogisch expert aan Nusa Cendana University. Hij ziet op lange termijn zelfs nadelen. Slaaptekort brengt de gezondheid van de leerlingen in gevaar en verandert op den duur ook hun gedrag. "Ze slapen maar een paar uur, en dat levert ernstige gezondheidsrisico's op. Het leidt ook tot stress, en die stress zal zich uiten in opstandig en lastig gedrag."

En het zijn niet alleen plaatselijke ouders en experts die zich zorgen maken. De Indonesische Ombudsman, waar burgers terechtkunnen met opmerkingen en klachten over overheidsdiensten, heeft aan de centrale regering gevraagd om tussenbeide te komen in het project, schrijven Indonesische media.

Het ministerie van Vrouwenzaken en Kinderbescherming heeft naar verluidt ook gevraagd dat het beleid aangepast wordt, net als de Indonesische Kinderbeschermingscommissie. Ook lokale politici willen dat de regering een einde maakt aan wat zij een beleid zonder enige basis noemen.

Maar de lokale overheid blijft vasthouden aan het experiment, ondanks alle kritiek. Meer nog, ze hebben het ook uitgebreid naar het plaatselijke onderwijsagentschap. De ambtenaren daar moeten ook om 5.30 uur aan hun werkdag beginnen.

Meerdere wetenschappelijke onderzoeken hebben intussen al hun licht geworpen op de werking van het adolescentenbrein en de relatie met slaap. Doorheen de puberteit veranderen het lichaam én het brein van pubers enorm, en dat vraagt heel veel energie. Jongeren hebben dus hun slaap nodig.

Maar tegelijk verandert ook het slaap- en waakritme. De productie van melatonine, het hormoon dat ervoor zorgt dat we ons slaperig voelen, komt bij pubers pas vrij laat in de avond op gang. Het verklaart voor een stuk waarom ze zo laat wakker blijven. Anderzijds verklaart het ook deels waarom ze 's morgens lang durven uit te slapen en maar moeilijk wakker te krijgen zijn. Hun lichaam en hun brein zijn biologisch gezien dan nog volop in slaapstand. Niet ideaal om dan vroeg aan de dag te moeten beginnen.

Veel pubers slapen nu te weinig. Sommige slaapexperts en pedagogen pleiten ervoor om het startuur van scholen voor adolescenten wat te verlaten, zodat het beter afgestemd is op hun ontwikkeling, en waardoor ze ook beter tot leren zouden komen. De American Academy of Pediatrics, de Amerikaanse beroepsvereniging van kinderartsen, stelde in 2014 voor om middelbare scholen om 8.30 uur of later te laten beginnen, om tieners genoeg slaaptijd te gunnen.