Nieuw in Vlaanderen voor uw klachten over discriminatie: het Vlaams Mensenrechteninstituut

Word je als 50-plusser benadeeld door het uitzendkantoor dat je aan een nieuwe baan moet helpen? Voel je je als alleenstaande vrouw gediscrimineerd op de huurmarkt? Of ben je het slachtoffer van seksuele intimidatie in je sportclub? Dan kan je vanaf vandaag terecht op de website van het Vlaams Mensenrechteninstituut . Dat nieuwe gelijkekansencentrum is er vooral gekomen omdat de N-VA verdere samenwerking met het interfederale gelijkekansencentrum Unia niet langer zag zitten wegens "te links-activistisch".

Het Vlaams Mensenrechteninstituut zal in principe alle mensenrechten, alle vormen van discriminatie en seksuele intimidatie kunnen behandelen, voor zover die binnen de regionale bevoegdheden vallen: gewestelijke bevoegdheden in Vlaanderen, gemeenschapsbevoegdheden in Vlaanderen en Brussel. 

Burgers zullen er terecht kunnen voor informatie en advies. Indien nodig zal het VMRI bemiddelen en kan je zelfs terecht bij een onafhankelijke geschillenkamer bestaande uit rechters, advocaten en academici. Die geschillenkamer zal een zogenoemde gezaghebbende uitspraak doen. De procedure is kosteloos en moet sneller zijn dan een uitspraak door de rechter.

"Met zijn onafhankelijke geschillenkamer maakt het Vlaams Mensenrechteninstituut korte metten met ellenlange gerechtelijke procedures", licht Vlaams minister van Gelijke Kansen Bart Somers (Open VLD) toe. "De geschillenkamer heeft zijn effect en autoriteit al bewezen in Nederland. In 88 procent van de gevallen werd de uitspraak van de geschillenkamer aanvaard door de verschillende partijen."

Het nieuwe instituut draait nog niet op volle toeren. "Tegen het najaar moeten we up and running zijn", zegt Stefan Sottiaux, grondwetspecialist en voorzitter van de raad van bestuur. "Er moeten nog vacatures worden uitgeschreven voor de directie en de geschillencommissie." In afwachting van een directie en een dagelijkse leiding wordt het instituut geleid door een zogenoemd transitieteam en is Sottiaux het aanspreekpunt.

Hoe dan ook blijven er vragen over de noodzaak van een eigen Vlaams Mensenrechteninstituut, dat niet bevoegd is voor federale materies. Een zoveelste geval van gebrek aan homogene bevoegdheidspakketten? "Als Vlaanderen niet bevoegd is, zullen we doorverwijzen naar Unia", zegt Sottiaux. Volgens hem zal het VMRI constructief samenwerken met Unia. "Wij zijn klaar voor samenwerking", zegt directeur Els Keytsman van Unia. "Waar mogelijk zullen wij het VMRI ondersteunen. Wie een klacht bij ons komt melden, zullen wij indien nodig warm doorverwijzen en helpen bij het melden van zijn of haar klacht."

Volgens Somers is er trouwens net op federaal vlak versnippering, want burgers moeten zich wenden tot verschillende instituten, afhankelijk van het soort klacht. Voor discriminatie bijvoorbeeld is dat Unia, maar voor mensenrechten is er het Federaal Instituut voor de Mensenrechten. In Vlaanderen vallen beide bevoegdheden nu onder de koepel van het Vlaams Mensenrechteninstituut.

Ook de kritiek dat het VMRI niet naar de rechter kan stappen, klopt niet helemaal. "Die stok achter de deur is er, maar het is de bedoeling om er zeer omzichtig mee om te gaan", zegt Stefan Sottiaux. Dat zou bijvoorbeeld kunnen als er een resem klachten binnenloopt over een interimkantoor dat systematisch 50-plussers discrimineert. Als het collectieve belang in het gedrang is, kan het VRMI wel degelijk naar de rechter stappen. 

Maar individuele slachtoffers voor de rechter bijstaan - zoals Unia dat doet - zal niet gebeuren. "Om te vermijden dat het VMRI rechter en partij wordt, is het niet de bedoeling dat het na de uitspraak van de geschillenkamer zelf nog naar de rechter stapt", duidt Sottiaux. "Het slachtoffer kan dat wel, gesterkt door de uitspraak van de geschillenkamer."