BBC in nauwe schoentjes na schorsing immens populaire presentator Gary Lineker

"Match of the day" is een voetbalprogramma op BBC One met een bijna iconische status bij voetbalfans in binnen- en buitenland. Al sinds 1964, bijna 60 jaar dus, brengt het elke zaterdag en zondag verslag uit van wedstrijden in de Premier League, de hoogste Engelse voetbalcompetitie. Met verslagen, commentaar en analyses van experts. En met een presentator. Sinds 1999 is dat Gary Lineker, ex-profvoetballer en international.

Gary Lineker is populair. Hij staat erom bekend dat hij ongezouten zijn mening durft te geven. Over voetbal, maar ook over andere kwesties. Op sociale media geeft hij regelmatig zijn mening over onder meer de Britse politiek.

Afgelopen week nam Lineker op Twitter het omstreden migratieplan van de Britse Conservatieve regering onder vuur. Dat houdt in dat mensen die vanuit Frankrijk het kanaal oversteken, geen asiel meer kunnen aanvragen. Ze worden opgesloten en dan teruggestuurd naar hun thuisland, of een derde land, zoals Rwanda. Naast kritiek op het migratieplan vergeleek Lineker de manier waarop Britse politici over asielzoekers spreken, met de taal die gebruikt werd in nazi-Duitsland in de jaren 30.

Die opmerking schoot bij Conservatieve politici in het verkeerde keelgat. Ze vonden dat Lineker als werknemer van de BBC onpartijdig moet zijn. De BBC zei eerst het niet nodig te vinden om hem te schorsen of te sanctioneren omdat Lineker als freelancer werkt.

Maar vrijdag maakte de BBC bekend dat Lineker voorlopig zou stoppen. Vrijwillig of gedwongen, dat is niet duidelijk. "Lineker zet een stap terug als presentator van Match of the Day tot we een duidelijk en helder akkoord hebben over zijn gebruik van sociale media", klonk het.

Die beslissing is als een boemerang teruggekeerd in het gezicht van de BBC. Medewerkers van sportprogramma's voor en achter de schermen trokken zich terug uit protest tegen de verdwijning van Gary Lineker. Wat gisteren een dag vol voetbaluitzendingen op radio en televisie had moeten worden, werd een dag vol heruitzendingen en podcasts.

Het was afwachten wat er met "Match of the day" zou gebeuren, want ook co-commentatoren Ian Wright en Alan Shearer lieten weten dat ze voorlopig niet meer wensen op te duiken in het programma.

De BBC zei aan een oplossing te werken, maar "Match of the day" draaide uit op een bizarre vertoning. Geen presentator, geen commentatoren, geen begintune. Slechts een ingekorte uitzending met droge voetbalbeelden en het geluid van de toeschouwers op de achtergrond.

Tim Davie, de directeur-generaal van de BBC, verontschuldigde zich gisteravond na een dag vol verstoorde sportprogramma's. "Het was een moeilijke dag, maar we werken heel hard om de situatie op te lossen", zei hij aan BBC News . Davie gaf toe dat het "een moeilijke tijd was voor de BBC", maar zei dat hij "absoluut niet zou opstappen". En: "Er is geen sprake van toegeven aan eender welke politieke partij."

Want dat is een veel gehoorde opmerking, binnenskamers, maar ook openlijk. Britse oppositiepartijen stellen dat de top van de BBC geplooid is voor druk vanuit Downing Street (het kabinet van de premier, red) en van Conservatieve ministers, na de tweet van Gary Lineker. Zij hadden hun kritiek op de presentator niet gespaard.

Ook Greg Dyke, de voormalig directeur van de BBC die in 2004 opstapte na een conflict met de Labour-regering, heeft het over een vorm van druk. Voor hem lijkt de beslissing om Lineker van het programma te halen, "op een beslissing waarmee men toegeeft aan politieke druk vanuit de Conservatieve regering."

De heisa over Gary Lineker gaat over veel meer dan tweets van een mondige presentator. Er woedt al langer discussie over de houding van de BBC versus de Britse politiek en vice versa. En over de perceptie van partijdigheid.

Bij zijn aantreden in 2020 noemde directeur-generaal Tim Davie "onpartijdigheid" zijn basisprincipe. Van personeelsleden wordt verwacht dat ze onpartijdig blijven over politieke thema's, er gelden strikte richtlijnen voor sociale media. Maar er is discussie in hoever dat geldt voor wie niet voor de nieuwsdienst werkt.

Toen Lineker in 2016 en 2018 ophef veroorzaakte met tweets over de brexit of over kindvluchtelingen, zei de BBC dat Lineker een freelancer was, en dat de strikte regels voor journalisten niet gelden voor sportpresentatoren. Volgens de richtlijnen van die tijd was het risico op partijdigheid kleiner "als een individu openlijk zijn mening uit over een gebied waar hij niet aan verbonden is, een sport- of wetenschapspresentator die iets zegt over politiek, bijvoorbeeld."

Sindsdien zijn de regels strenger geworden. Van presentatoren met een "hoog profiel" wordt een "extra verantwoordelijkheid" gevraagd in hun gebruik van sociale media. Sommigen noemen dat zelfs de "Lineker-clausule". Sommigen stellen zich de vraag of die regel eerlijk toegepast wordt. De laatste jaren zijn er meerdere voorbeelden van mensen die beschouwd worden als presentatoren en die "te ver" gaan zijn op Twitter, klinkt het.

Maar er is meer. Controverse rond Richard Sharp, bijvoorbeeld, de voorzitter van de raad van bestuur van de BBC. Sharp, een gewezen bankier, werd in 2021 door toenmalig premier Boris Johnson voorgedragen als kandidaat voor het voorzitterschap van de Britse openbare omroep.

Eerder dit jaar brachten Britse kranten aan het licht dat Sharp, als gewezen bankier, kort voor zijn aanstelling bij de BBC bemiddeld heeft voor een privélening voor Boris Johnson, die toen krap bij kas zat. Het ging om een lening ter waarde van 800.000 Britse pond (ruim 900.000 euro). De vraag is nu of Johnson druk uitoefende om Sharp te laten benoemen tot voorzitter van de BBC, als dank voor het regelen van die lening.

Er loopt momenteel een onderzoek naar het hoe en waarom van die lening en de mogelijke inmenging. De BBC voert daarnaast een eigen onderzoek over mogelijke belangenvermenging van Sharp in zijn functie als voorzitter van de raad van bestuur.

De discussie rond de positie van Richard Sharp en de vermeende druk van Britse politiek om Gary Lineker van het programma te halen, zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Het is nog niet duidelijk hoe de situatie verder moet. Directeur-generaal Tim Davie zegt dan wel dat hij de situatie snel wil oplossen, maar de vraag is op welke manier dan. Gary Lineker zelf heeft nog niet gereageerd. Gisteren woonde hij samen met zijn zoon de wedstrijd van Leicester City tegen Chelsea bij. De krant Sunday Mirror citeert de zoon, die zegt dat hij vermoedt dat zijn vader wel zal terugkeren als presentator, maar "dat hij nooit op zijn woorden zal terugkeren."

Het lijkt er intussen op dat er vandaag niet veel van voetbal te merken zal zijn op de BBC. Mark Chapman, de presentator van "Match of the day 2", het extra voetbalprogramma op BBC 1 op zondag, heeft zich achter Gary Lineker geschaard. De BBC laat weten dat "Match of the day 2" "een gelijkaardig ingekort format als Match of the day zal volgen."