Zuid-Korea haalt banden aan met Japan, maar "vernederend" compromis over dwangarbeiders en seksslavinnen doet gemoederen oplopen

Japan en Zuid-Korea zijn buren (al ligt er een zee tussen) en allebei bondgenoten van de Verenigde Staten. Maar de verhouding tussen beide landen is gevoelig door een pijnlijk gedeeld verleden in de eerste helft van de vorige eeuw. Korea (toen nog niet opgedeeld in noord en zuid) was tussen 1910 en 1945 een kolonie van het Japanse keizerrijk. Dat ging gepaard met onderdrukking, uitbuiting, moordpartijen.

Honderdduizenden Koreanen werden verplicht om als dwangarbeider te werken voor de Japanse bezetter, in mijnen of fabrieken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkten Koreaanse dwangarbeiders in Japanse fabrieken, terwijl de Japanners werden ingezet aan het front. Dat laatste viel overigens ook Koreanen te beurt: vanaf 1942 werden ook zij verplicht ingelijfd in het Japanse leger. Velen van hen werden ingezet als kampbewakers in Japanse interneringskampen in heel Azië.  

Nog schrijnender was het lot van 200.000 Koreaanse meisjes en vrouwen die moesten dienen als seksslavinnen of "troostmeisjes" voor Japanse militairen.    

Vandaag, bijna 80 jaar na de feiten, eisen mensen nog altijd een schadevergoeding, maar ook excuses, voor wat hen destijds is aangedaan. 

In 1965 sloot de toenmalige dictator Park Chung-hee van Zuid-Korea een verdrag met Japan om de band te normaliseren. Dat gebeurde op een moment dat Zuid-Korea, dat in puin lag, zijn economie weer moest opbouwen. Japan was bereid geld te investeren in ruil voor het afzien van latere claims over Japanse misdaden en uitbuiting.

Dat is het pijnpunt voor veel voormalige dwangarbeiders en seksslavinnen, die eigenlijk nooit schadevergoedingen of excuses hebben gekregen. Om die reden, en ook omdat het verdrag door een dictator werd afgesloten, wordt het door veel politici en burgers in Zuid-Korea niet erkend. Maar Japan vindt dat de zaak hiermee financieel is afgehandeld. 

De verhoudingen tussen beide landen werden op scherp gezet toen vijftien overlevende dwangarbeiders in 2018 een rechtszaak wonnen die ze hadden aangespannen tegen onder meer Mitsubishi, dat destijds van hun arbeid had geprofiteerd. Het Zuid-Koreaanse Hooggerechtshof stelde de arbeiders dan wel in het gelijk, de Japanse bedrijven weigerden te betalen en beriepen zich op het verdrag uit 1965. 

Het pijnlijke verleden blijft de verhouding tussen beide landen dus overschaduwen, maar de Zuid-Koreaanse regering probeert nu de band met Japan aan te halen met het compromis dat ze gisteren heeft voorgesteld. De voormalige dwangarbeiders zullen gecompenseerd worden, maar het geld komt van Zuid-Koreaanse bedrijven die ook hebben geprofiteerd van wat er destijds is gebeurd en van de Zuid-Koreaanse regering. Japanse donaties zijn welkom, maar worden niet verplicht. 

In regeringskringen in Zuid-Korea én Japan is het plan positief onthaald en gepresenteerd als een doorbraak. Met het compromis nemen beide landen een flinke horde, waardoor ze hun relaties kunnen verbeteren en meer samenwerken op gebied van veiligheid en economie, klinkt het. Volgende week staat trouwens al een top tussen beide landen op het programma, ook al bedoeld om de banden te verstevigen.  

Want er zijn veel problemen in de regio die beide landen samen willen bekampen. Japan en Zuid-Korea zijn allebei bondgenoten van de Verenigde Staten, en worden uitgedaagd door China en Noord-Korea. Japan heeft onlangs aangekondigd zijn defensiebudget fors op te trekken, en een sterke bondgenoot is welkom. De Amerikaanse president Joe Biden drong er bij beide landen al langere tijd op aan om meer samen te werken. Ook hij heeft het plan van de Zuid-Koreaanse regering dus al "baanbrekend" genoemd.

Maar in Zuid-Korea zelf reageert lang niet iedereen enthousiast, eerder integendeel. In Seoel kwamen betogers op straat, die het compromis een staaltje van "vernederende diplomatie" noemen. Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de universiteit van Leiden in Nederland, zegt dat dit plan inderdaad zeer gevoelig ligt, en voor de vorig jaar verkozen president Yoon Suk-yeol wel eens grote gevolgen zou kunnen hebben. 

"Yoon zei eerder al dat Japan een ander land is geworden, en dat Zuid-Korea geen andere keuze heeft dan samen te werken", zegt Breuker in "Nieuwe feiten" op Radio 1. Op zich is dit een verstandige keuze, maar bijna niet te verkopen aan de Zuid-Koreaanse bevolking. Het ging ook niet om het geld, wel om excuses en erkenning van wat de dwangarbeiders is aangedaan". Volgens Breuker heeft Yoon rationeel gezien gelijk met zijn aanpak. "Maar ik weet niet of zijn presidentschap dit gaat overleven, want zo hoog lopen de gemoederen nu wel op."