VN-lidstaten bereiken historisch akkoord over bescherming van internationale wateren: 30 procent wordt beschermd gebied

"Het schip heeft de wal bereikt", kondigde Rena Lee, de voorzitter van de oceanenconferentie aan. Al vijftien jaar lang onderhandelen de VN-lidstaten over een internationaal kader voor de bescherming van de oceaan. Dat leidde al tot vijf mislukte akkoorden. Gisteren, na een onderhandelingsmarathon van 40 uur, kwam de Oceanenconferentie in New York dan toch tot het High Seas-verdrag.

Het doel van dat verdrag is om tegen 2030 minstens 30 procent van de wereldzeeën als beschermd gebied te bestempelen. Daarnaast moeten ook economische projecten, expedities en andere activiteiten in de oceanen gecontroleerd worden op hun milieuvriendelijkheid. Tot slot moet het High Seas-akkoord de biodiversiteit op volle zee onder een internationaal bindende bescherming plaatsen.

Het verdrag slaat op de volle zee, het deel van de oceanen dat buiten de exclusieve economische zones ligt, op zo'n 370 kilometer van de kust. Dat gebied omvat twee derde van de oceanen en zijn internationale wateren. Niemand is daarover verantwoordelijk, waardoor iedereen daar zomaar kan vissen, verschepen of onderzoek doen.

Dat maakte het lange tijd zeer moeilijk om een akkoord te bereiken. "Zeker als die gebieden economisch belangrijk zijn", zegt Jana Asselman, biotechnoloog aan de UGent in "De ochtend". "Denk bijvoorbeeld aan olieplatformen en scheepvaartroutes. De landen moeten dan overeenkomen dat ze minder gaan exploiteren, maar meer zorg dragen."

Momenteel wordt slechts een procent van de oceanen beschermd. Dat is veel te weinig, want onze oceanen worden ernstig bedreigd, vertelt marinebioloog Gert-Jan Reichart in "Met het oog op morgen" op Nederlandse radiozender NOS. 

"97 procent van de extra warmte van het broeikasgaseffect, is opgenomen door de oceanen. 25 procent van de extra koolstof die door de mens is toegevoegd, is al opgenomen door de oceanen waardoor ze langzaam verzuren."

Dat heeft een impact op de biodiversiteit. Van alle soorten levende organismen in de oceaan, is tien procent met uitsterven bedreigd, schreef het Union for Conservation of Nature (IUCN) eind vorig jaar.  De twee grootste oorzaken zijn overbevissing en vervuiling.

Er is wel nog een lange weg te gaan voordat het in wetten wordt gegoten. De lidstaten moeten zelf nog uitmaken hoe ze de verschillende maatregelen in hun wet implementeren. Rusland was een van de landen die zich zorgen maakt over de definitieve tekst. 

Ook Asselman stelt zich grote vragen bij het verdrag. "Er moeten ook volgende stappen gezet worden: Hoe gaan we dat controleren en handhaven? Het gaat over de volle zee. Die ligt zeer ver van de kust en worden niet standaard gecontroleerd. Ook andere akkoorden bleven bij verdragen die men niet in de praktijk omzet."

Toch wordt het verdrag als een eerste belangrijke stap gezien om de biodiversiteitsdoelstellingen van de VN te halen. In december vorig jaar kwamen de lidstaten al overeen dat 30 procent van het land en de zee beschermd moet worden tegen 2030. Het High Seas-verdrag geeft de lidstaten een concreet kader om mee aan de slag te gaan. Eerder tijdens de conferentie beloofde de Europese Commissie 40 miljoen euro voor de uitvoering van het verdrag.

Minister van de Noordzee Vincent Van Quickenborne (Open VLD) noemt het akkoord zeer belangrijk voor België. Daarom kondigt hij ook aan dat ons land bereid is om het secretariaat van het verdrag in Brussel op te richten. "Het verdrag voor de oceaan is wat het Parijs-akkoord van 2015 is voor het klimaat", zegt hij in een persbericht. "Als Blue Leader zal België zijn gewicht in de schaal werpen om snel het eerste natuurgebied op volle zee te kunnen vastleggen."

België is stichter van de "Blue Leaders ". Dat zijn 24 landen die oproepen tot dringende actie om de oceaan te redden van de klimaatcrisis, overbevissing, vervuiling en andere bedreigingen.