TikTok bannen is zinloos. Dwing ze tot meer openheid, beste dansende politici

Spoiler: TikTok is een blijvertje. Tieners gebruiken Google niet meer voor hun nakende citytrip. Ze zoeken tips op TikTok, al dan niet bij influencers die hun ‘beleving’ delen. Net als BookTok,een community op TikTok, die een gids is voor een portie literatuur, niet de recensie in de krant. 

In België zijn er meer dan 1 miljoen mensen die TikTok elke dag gebruiken, net niet de helft daarvan is tussen 15 en 24 jaar oud. Nog altijd meer mensen hebben een account op pakweg Facebook, maar niet onze tieners. Facebook is passé, Instagram kan nog net mee.

De voorbije dagen zat TikTok in het midden van een serieuze wervelwind. Europese instellingen verbieden TikTok op de telefoon van hun tienduizenden medewerkers uit vrees voor spionage. Canada doet intussen hetzelfde voor regeringsmedewerkers. In de Verenigde Staten hangt hetzelfde in de lucht. Staatsveiligheid vroeg in 2020 al om TikTok niet op een werktelefoon te installeren uit vrees voor economische spionage.

TikTok is eigendom van het Chinese bedrijf ByteDance, dat ervan wordt beschuldigd dat het gegevens van gebruikers verzamelt en overdraagt aan de Chinese overheid. Sommige experten zijn bezorgd dat gevoelige informatie op een telefoon kan gelezen worden door China.

Een paar maanden geleden bevestigde TikTok dat sommige Chinese werknemers die focussen op de werking van de app op het Europese continent, toegang hebben tot gegevens van mensen uit Europa.

TikTok beweerde dat dit nodig was voor de controle en de werking en dat er geen misbruik van gemaakt wordt. Het voedde alleen maar het wantrouwen en de angst over een mogelijke toegang van de Chinese staat tot onze persoonlijke informatie. Wat ziet en leest en weet TikTok allemaal als het op ons toestel staat? Niets wat niet mag, zeggen ze daar, maar dat verhaal hebben we de voorbije jaren nog gehoord.

De angst is niet alleen dat TikTok ons bespioneert door onze data op te slaan, maar ook de plekken waar we zijn geweest en met wie (dat doen trouwens - opnieuw - de andere ook al lang), maar dat China het algoritme van TikTok gebruikt of op zijn minst het bedrijf onder druk zet om bepaalde narratieven door fake news of misinformatie te verspreiden of bepaalde belangen te pushen.

"Er is een directe lijn tussen de app en de Chinese overheid", zei inlichtingenexpert Kenneth Lasoen op de radio. En hij voegde eraan toe “dat het een app die gemaakt is om mensen dom te maken en dom te houden. Dus het is voor niemand goed om te gebruiken."

Dat laatste gaat wel erg ver, al snap ik de bedenking wel. De mens, ge kunt daar niet aan uit, en al zeker op sociale media niet altijd. Toch moeten we oppassen om niet te kort door de bocht te gaan. Zeker jongeren gebruiken TikTok om er hun ‘nieuws’ te halen, om maatschappelijke of mentale problemen te bespreken, grappig of creatief te zijn. Het is niet omdat wij volwassenen de taal van TikTok niet altijd spreken, dat het dom is.

De donkere kant van TikTok is dan weer dat bijvoorbeeld seksistische narratieven van pakweg een Andrew Tate er ook gretig hun weg naar een jong publiek vonden. Een Nederlandse krant schreef zelfs een artikel over hoe je je zoon of dochter moet 'un-Taten '. Nederlands onderzoek wees ook uit dat TikTok schadelijke video’s laat zien aan mensen met een eetstoornis en daar niets aan doet.

Maar de spionage-hotline naar de Chinese overheid is dus wel een terechte bezorgdheid. Het probleem is dat ‘we’, als in: zowat bijna de hele wereld, niet weten wat er allemaal aan de achterkant gebeurt bij TikTok. Dat was ooit ook zo bij Meta (het vroegere Facebook), maar privacy - en andere schandalen - hebben Meta wel gedwongen tot meer transparantie, meer inzage in de keuken. Maar Meta is Amerikaans en TikTok is van een Chinees bedrijf. Democratische dwang helpt daar niet.

De neiging om van TikTok een outlaw te maken, zeker op een moment dat China dicht tegen Rusland aanschuifelt in het conflict met Oekraïne, is in die geopolitieke context best te begrijpen. Onze eigen Belgische defensie is trouwens regelmatig slachtoffer van Chinese cyberaanvallen. Dan is het te begrijpen dat er stemmen opgaan om een op het eerste gezicht onschuldige app uit China toch maar niet te downloaden, want zo maak je het spionnen wel heel gemakkelijk. Ook al ontkent TikTok dat de Chinese overheid meeleest.

Al die tieners en jongeren die zich amuseren, maar evenzeer suf doomscrollen op TikTok ga je niet overtuigen met privacy- en spionageverhalen. Zeker niet omdat een pak van onze politici ook op TikTok zitten. En daar in een vacuüm van bijwijlen een zeer ondraaglijke lichtheid van het bestaan het beste van zichzelf geven. Waarom zou je dan nog wakker liggen van wat besognes met een appje. Het zal zo erg wel niet zijn?

Dwing TikTok tot transparantie. De Europese Digital Services Act komt eraan en die wet wil desinformatie en andere schadelijke content of inhoud op sociale media die een impact heeft op de mentale gezondheid, aan banden leggen. Onder meer door in hun betonnen bunkers wat ramen te voorzien en wat zicht te krijgen op de werking van onder meer de algoritmes.

TikTok is alvast begonnen met de bouw van datacentra in Dublin om de data van Europese gebruikers daar op te slaan. Maar het wordt dringend tijd dat alle TikTokkers weten wat er met hun data gebeurt en met wie die worden gedeeld.

Als Europa van die wet geen dode letter maakt, maar ze standvastig handhaaft en technologiebedrijven dwingt tot ingrijpen waar nodig en transparantie waar moet, dan gaan alle sociale media en iedereen die die apps gebruikt erop vooruit. Hijg in hun nek, doe het voor de kids. TikTok is here to stay.