Wie zijn de partizanen achter droneaanval op radarvliegtuig in Wit-Rusland en is dat belangrijk voor oorlog in Oekraïne?

De Wit-Russische oppositie heeft verklaard dat het een Russisch radarvliegtuig, dat op een militaire luchthaven in Wit-Rusland gestationeerd stond, met drones vernield heeft. "De meest geslaagde sabotageactie" sinds het begin van de oorlog, klinkt het. Maar wat is die Wit-Russische oppositiebeweging? En waarom kozen ze net dat vliegtuig uit als het doelwit van hun aanval?

De aanval op het vliegtuig maakt deel uit van het Pieramoha Plan. Pieramoha betekent "overwinning" in het Wit-Russisch. Dat overwinningsplan is de strategie voor de burgerverzetsbeweging in Wit-Rusland. Die verzetsbeweging wordt gesteund door Svetlana Tichanovskaja. Zij is de leider van de oppositie, maar leeft sinds 2020 in ballingschap. 

Tichanovskaja werd het gezicht van de protesten tegen de verkiezingsuitslag en Loekasjenko, die al sinds 1994 onafgebroken aan de macht is in Wit-Rusland. Die protesten werden met harde hand neergeslagen: massaal veel mensen werden gearresteerd en er kwamen gruwelijke verhalen naar buiten over politiegeweld. Volgens de VN werden honderden opgepakte manifestanten mishandeld en verkracht door de ordediensten. Alle kopstukken van de oppositie zitten in de gevangenis of zijn het land ontvlucht.

Sinds de start van de oorlog in Oekraïne heeft de oppositie in ballingschap niet stilgezeten. Ze hebben eerder dit jaar een kantoor opgericht waar ze hun activiteiten coördineren met de Oekraïense regering. Ze verspreiden "pamfletten met eerlijk nieuws" en voeren sabotageacties uit op de spoorwegen om de opmars van Russisch materieel te voorkomen. Nu nam het collectief dus ook een luchthaven in het vizier.

Het doelwit van de aanval: een Beriev A-50 radarvliegtuig. Het ziet er erg prijzig uit, en dat is het ook. Aan het vliegtuig hangt een prijskaartje van ruim 300 miljoen euro. Dat schrijft Franak Viačorka, de politieke adviseur van Tichanovskaja. In sommige gevallen kan de prijs van het hoogtechnologische vliegtuigmodel zelfs oplopen tot bijna 500 miljoen euro. 

Onder andere door die hoge kostprijs, is het vliegtuig erg zeldzaam. Rusland heeft er slechts 9. "Normaal gezien zouden dergelijke vliegtuigen erg goed beschermd moeten worden", vertelt Jens Franssen, defensiespecialist bij VRT NWS. "Dat gebeurde in dit geval niet. Het is niet de eerste keer dat Rusland de bescherming van zijn materieel niet kan garanderen."

Het vliegtuig is nochtans erg belangrijk voor het Russische leger. "Het is een force enabler", gaat Franssen verder. Het vliegtuig moet informatie van op het slagveld verzamelen, zodat de troepen op het strijdveld kunnen vechten en winnen. "Het maakt radarbeelden aan de hand van dewelke de legerleiding vervolgens aanvallen opzet."

Toch nuanceert Franssen ook het belang van het vliegtuig in de oorlog. "De luchtmacht speelt in dit conflict geen beslissende rol. De impact van de aanval op de Beriev A-50 zal dus tactisch geen groot verschil maken. Het is vooral een groot gezichtsverlies voor Rusland. Het toont aan dat de Russen hun materieel niet voldoende kunnen beschermen."